Belirtiler ve Risk Etkenleri
Over kanserinin en sık belirtileri karında şişkinlik, kasık ya da karın ağrısı, yemekte çabuk doyma, iştahsızlık ve sık idrara çıkmadır; bu yakınmalar üç haftadan uzun sürüyorsa hekime başvurulur. Belirtiler sindirim sistemi sorunlarına benzediği için tanı çoğu zaman gecikir ve hastaların yaklaşık yüzde 70'i evre 3 ya da 4'te tanı alır (ESMO 2023 kılavuzu). Karında sıvı birikimi (asit), nefes darlığı ve bağırsak alışkanlığında değişiklik ileri evre belirtileridir.
Over kanseri dünyada kadınlarda sekizinci sıklıktaki kanserdir; IARC GLOBOCAN 2022 verilerine göre yılda yaklaşık 324 bin yeni tanı konulur. Tümör yumurtalık, tüp (tuba) ya da karın zarından (periton) çıkabilir; bu üç köken aynı biçimde tedavi edilir. Olguların yüzde 90'ı epitelyal tiptedir ve bunların büyük bölümü yüksek dereceli seröz karsinomdur.
En önemli risk etkeni kalıtımdır: yüksek dereceli seröz over kanserlerinin yaklaşık yüzde 15 ila 20'sinde doğuştan taşınan BRCA1 ya da BRCA2 mutasyonu bulunur; Lynch sendromu ve ailede over ya da meme kanseri öyküsü de riski artırır. İleri yaş, endometriozis ve hiç doğum yapmamış olmak diğer etkenlerdir. Doğum kontrol hapı kullanımı, emzirme ve tüplerin bağlanması riski azaltır. Over kanseri için etkinliği kanıtlanmış bir toplum taraması yoktur; CA-125 ve ultrason taraması ölümleri azaltmamıştır.
Tanı ve Evreleme
Over kanseri tanısı transvajinal ultrason, CA-125 kan testi ve bilgisayarlı tomografi ile şüphelenilen kitleden alınan doku örneğinin patolojik incelemesiyle konur; doku çoğunlukla cerrahi sırasında, cerrahi hemen yapılamayacaksa görüntüleme eşliğinde iğne biyopsisiyle alınır. Sıvı birikimi varsa asit örneğinde tümör hücresi aranabilir. PET-BT karın dışı yayılımdan şüphelenildiğinde istenir. Patoloji raporu tümör tipini (yüksek dereceli seröz, düşük dereceli seröz, endometrioid, berrak hücreli, müsinöz) ve dereceyi bildirir; tip tedaviyi değiştirir.
Evreleme FIGO 2014 sistemine göre yapılır ve cerrahi bulgulara dayanır; evre tümörün yumurtalıkla sınırlı olup olmadığını, karın zarına ve lenf bezlerine yayılımı ve uzak metastazı (yayılımı) tanımlar. Cerrahi evreleme jinekolojik onkoloji cerrahı tarafından yapılır; tıbbi onkolog sistemik tedaviyi bu evreye göre planlar. Tedavi seçimi evre, patoloji ve moleküler bulgulara göre hekim tarafından belirlenir.
| Evre | Tanım | Sistemik tedavi yaklaşımı |
|---|---|---|
| Evre 1 | Tümör bir ya da iki yumurtalıkla sınırlı | Düşük dereceli ve kapsül sağlamsa yalnızca takip; yüksek dereceli ya da kapsül yırtıksa üç ila altı kür karboplatin ile paklitaksel |
| Evre 2 | Tümör pelvis içindeki komşu organlara (rahim, tüp, mesane) yayılmış | Cerrahi sonrası altı kür karboplatin ile paklitaksel; BRCA mutasyonunda PARP inhibitörü idamesi değerlendirilir |
| Evre 3 | Karın zarına ya da karın içi lenf bezlerine yayılım | Sitoredüktif cerrahi ve altı kür kemoterapi (sıra yaygınlığa göre); ardından BRCA ve HRD sonucuna göre PARP inhibitörü ya da bevacizumab idamesi |
| Evre 4 | Karın dışına (akciğer zarı, karaciğer içi, uzak lenf bezleri) metastaz | Kemoterapi ile başlanır, yanıt alınırsa ara cerrahi; idame tedavisi evre 3 ile aynı ilkelerle planlanır |
Cerrahi ve Kemoterapi Sırası
Over kanserinde standart yaklaşım, gözle görülür tüm tümörün çıkarılmasını hedefleyen sitoredüktif cerrahi ve ardından altı kür karboplatin ile paklitaksel kemoterapisidir; kemoterapi üç haftada bir damar yolundan uygulanır ve yaklaşık dört ay sürer. Ameliyatta geride tümör kalmaması en güçlü öngörücüdür; bu nedenle ameliyat, jinekolojik onkoloji cerrahisi deneyimi olan ekip tarafından yapılır.
Tümör çok yaygınsa, karaciğer ya da akciğer zarına ulaşmışsa ya da hastanın genel durumu büyük bir ameliyata uygun değilse önce üç kür kemoterapi verilir, tümör küçüldükten sonra ara sitoredüktif cerrahi yapılır ve kalan üç kür tamamlanır. EORTC 55971 çalışması bu sıranın ileri evre hastalarda daha az ameliyat komplikasyonu ile benzer sonuç verdiğini göstermiştir. Sıra kararı tümör kurulunda cerrah ve tıbbi onkolog tarafından birlikte alınır.
Bevacizumab, tümörün damar oluşturmasını engelleyen bir antikordur; evre 3 ve 4 hastalarda kemoterapiye eklenir ve kemoterapi bittikten sonra toplam 15 aya tamamlanır (GOG-218 çalışması). Kemoterapinin sık yan etkileri saç dökülmesi, kan değerlerinde düşme, bulantı ve paklitaksele bağlı el ve ayaklarda uyuşmadır; uyuşma belirginleşirse doz azaltılır. Bu ilaçların genel ilkeleri kemoterapi sayfasında anlatılır.
Önemli: Bu sayfadaki bilgiler genel ilkeleri anlatır; hekim muayenesinin ve kişiye özel tedavi planının yerine geçmez. İlaçların ruhsat ve geri ödeme durumu farklıdır ve 21.09.2026 itibarıyla muayenede güncel hâliyle konuşulur.
BRCA ve HRD Testleri
BRCA1 ve BRCA2, hücrenin DNA'daki kırıkları onarmasını sağlayan genlerdir; bu genlerde mutasyon olan tümörler PARP inhibitörlerine özellikle duyarlıdır. ESMO ve NCCN kılavuzları ile ASCO 2020 kılavuzu, her epitelyal over kanserinde tanıda kan örneğinden doğuştan taşınan (germline) BRCA testini önerir; kanda mutasyon bulunmazsa tümör dokusunda (somatik) test tekrarlanır, çünkü mutasyonların yaklaşık dörtte biri yalnızca tümörde bulunur.
Homolog rekombinasyon eksikliği (HRD), tümörün BRCA dışı nedenlerle de aynı onarım yolunu kaybetmiş olmasıdır ve yüksek dereceli seröz over kanserlerinin yaklaşık yarısında bulunur. HRD testi tümör dokusunda genomik hasar puanıyla ölçülür ve sonuç PARP inhibitörü ile bevacizumab birlikteliğinin kime yarayacağını gösterir (PAOLA-1 çalışması). Test sonucu genellikle iki ila dört hafta sürer; kemoterapi bu sonuç beklenmeden başlar, idame kararı sonuçla kesinleşir. Testin süreci ve raporun okunması tümör genetik profillemesi sayfasında açıklanır.
PARP İnhibitörü İdame Tedavisi
PARP inhibitörü idame tedavisi, kemoterapiye yanıt veren evre 3 ve 4 over kanserinde hastalığın geri dönmesini geciktirmek amacıyla ağızdan alınan bir hedefe yönelik tedavidir (akıllı ilaç); kemoterapi bittikten sonraki sekiz hafta içinde başlar. SOLO-1 çalışmasında BRCA mutasyonlu hastalarda iki yıl olaparib, yedi yıllık izlemde hastalıksız kalan hasta oranını belirgin biçimde artırmıştır. Hangi ilacın hangi hastaya verileceği BRCA ve HRD sonucuna göre aşağıdaki gibi belirlenir.
- Olaparib
- BRCA1 ya da BRCA2 mutasyonu olan hastalarda birinci basamak sonrası iki yıl tek başına; HRD pozitif hastalarda bevacizumab ile birlikte iki yıl (PAOLA-1). Günde iki kez ağızdan alınır. Sık yan etkileri bulantı, yorgunluk ve kansızlıktır; kan sayımı ilk yıl her ay kontrol edilir.
- Niraparib
- BRCA ve HRD durumundan bağımsız olarak tüm hastalarda kullanılabilir; yarar HRD pozitif grupta en yüksektir (PRIMA). Günde bir kez alınır; başlangıç dozu vücut ağırlığına ve trombosit sayısına göre belirlenir. Sık yan etkileri trombosit düşüklüğü, kansızlık ve tansiyon yükselmesidir; üç yıla kadar ya da hastalık ilerleyene kadar sürdürülür.
- Bevacizumab idamesi
- HRD negatif hastalarda ya da PARP inhibitörünün uygun olmadığı durumlarda kemoterapiyle başlanan bevacizumab toplam 15 aya tamamlanır. Tansiyon, idrarda protein ve yara iyileşmesi izlenir.
| Test sonucu | Önerilen idame | Süre |
|---|---|---|
| BRCA mutasyonu var | Olaparib tek başına; bevacizumab başlanmışsa olaparib ile bevacizumab; niraparib de seçenek | Olaparib iki yıl; niraparib üç yıla kadar |
| BRCA yok, HRD pozitif | Olaparib ile bevacizumab ya da niraparib tek başına | Olaparib iki yıl; niraparib üç yıla kadar |
| BRCA yok, HRD negatif ya da bilinmiyor | Niraparib ya da bevacizumab; yarar daha sınırlıdır ve muayenede tartılır | Niraparib üç yıla kadar; bevacizumab toplam 15 ay |
PARP inhibitörlerinin nadir ancak ciddi yan etkisi, yüzde 1 ila 2 oranında görülen kemik iliği hastalıklarıdır (miyelodisplastik sendrom ve akut lösemi); bu nedenle açıklanamayan kan değeri düşüklüğünde ilaç kesilir ve hematoloji görüşü alınır. İlaç süresi dolduğunda ya da hastalık ilerlediğinde tedavi sonlanır. Hedefe yönelik ilaçların ortak ilkeleri akıllı ilaç tedavisi sayfasında anlatılır.
Nüks Over Kanserinde Seçenekler
Over kanseri ileri evrede tanı alan hastaların çoğunda ilk tedaviden sonra geri döner; nükste tedavi, son platin kemoterapisinin bitiminden nükse kadar geçen süreye göre planlanır. Altı aydan uzun süre geçmişse hastalık platin duyarlıdır; karboplatin ile paklitaksel, gemsitabin ya da lipozomal doksorubisin birlikteliği yeniden verilir ve yanıt alınırsa daha önce PARP inhibitörü kullanmamış hastalarda PARP idamesi başlanır. Az sayıda ve tek bölgede nüks olan seçilmiş hastalarda ikinci cerrahi, DESKTOP III çalışmasına göre yarar sağlar.
Altı aydan kısa sürede ilerleyen hastalık platine dirençlidir ve tedavinin amacı belirtileri kontrol altına almak ve yaşam kalitesini korumaktır. Bu grupta haftalık paklitaksel, lipozomal doksorubisin ya da topotekan tek ilaç olarak, mümkünse bevacizumab ile birlikte (AURELIA) kullanılır. Folat reseptörü alfa (FRα) yüksek tümörlerde antikor ilaç konjugatı mirvetuksimab soravtansin, MIRASOL çalışmasında kemoterapiye göre yaşam süresini uzatmıştır. Relakorilant ile nab-paklitaksel birlikteliği platin dirençli over kanserinde ROSELLA faz 3 çalışmasında incelenmiştir. Ruhsat ve geri ödeme durumu ülkeye ve zamana göre değişir; sizin için geçerli durum muayenede değerlendirilir.
Karında sıvı birikimi nefes darlığı ve şişkinlik yapıyorsa iğneyle boşaltılır (parasentez); sık tekrarlıyorsa kalıcı kateter yerleştirilebilir. Bağırsak tıkanıklığı ileri evrede sık bir sorundur ve cerrahi, stent ya da ilaçla yönetilir. Tedavi seçenekleri tükendiğinde ya da nadir bir alt tip söz konusuysa olgu moleküler tümör kurulunda tartışılır; klinik araştırmalar yalnızca değerlendirme konusu olarak ele alınır. Başka merkezde başlanmış bir plan için ikinci görüş istenebilir.
Genetik Danışmanlık
Over kanseri tanısı alan her kadına kalıtsal test önerilir; çünkü sonuç yalnızca PARP kararını değil, ailenin riskini de belirler. Kalıtsal BRCA1, BRCA2, RAD51C, RAD51D, BRIP1 ya da Lynch sendromu genlerinde mutasyon bulunursa birinci derece akrabalar yüzde 50 olasılıkla aynı değişikliği taşır. Bu akrabalara kaskad test denen tek gen testi, taşıyıcı bulunanlara ise meme kanseri için erken tarama ve doğurganlık tamamlandıktan sonra koruyucu tüp ve yumurtalık cerrahisi seçenekleri anlatılır.
Test öncesi görüşmede testin ne bulabileceği, belirsiz anlamlı varyant olasılığı ve sonucun aile üyeleri için ne ifade ettiği konuşulur; genetik veri özel nitelikli kişisel veridir ve KVKK kapsamında ayrı açık rıza alınır. Sürecin ayrıntıları kalıtsal kanser risk değerlendirmesi sayfasında anlatılır. Test sonucu her zaman tedaviyi değiştirmez; ancak over kanserinde sonuç bilinmeden idame kararı verilmez. Diğer kadın kanserlerinin genel çerçevesi jinekolojik kanserler sayfasında yer alır.
Sık Sorulan Sorular
Yumurtalık kanseri tedavisi ne kadar sürer?
Süre evreye ve tedavi planına göre değişir. Cerrahi ve altı kür karboplatin ile paklitaksel kemoterapisi genellikle dört ila altı ay içinde tamamlanır. Ardından BRCA ya da HRD sonucuna göre PARP inhibitörü idamesi iki yıl (olaparib) ya da üç yıla kadar (niraparib), bevacizumab ise toplam 15 ay sürer. Erken evrede kemoterapi üç ila altı kürle sınırlı kalabilir. Toplam süre tedaviye yanıta ve yan etkilere göre kişiden kişiye değişir.
PARP inhibitörü nedir?
PARP inhibitörü, kanser hücresinde DNA onarımını yapan PARP enzimini engelleyen ve ağızdan alınan bir hedefe yönelik tedavidir (akıllı ilaç). BRCA mutasyonu ya da homolog rekombinasyon eksikliği (HRD) olan hücreler DNA hasarını zaten zor onardığı için bu ilaçla ölür; sağlıklı hücreler daha az etkilenir. Over kanserinde olaparib ve niraparib, kemoterapi bittikten sonra hastalığın geri dönmesini geciktirmek amacıyla idame tedavisi olarak kullanılır. Sık yan etkileri bulantı, yorgunluk ve kan değerlerinde düşmedir.
BRCA testi over kanserinde neden zorunludur?
Çünkü sonuç hem tedaviyi hem aileyi ilgilendirir. ESMO ve NCCN kılavuzları her epitelyal over kanserinde tanıda BRCA1 ve BRCA2 testini önerir; yüksek dereceli seröz tümörlerin yaklaşık yüzde 15 ila 20'sinde kalıtsal BRCA mutasyonu bulunur. Mutasyon varsa PARP inhibitörü idamesinin yararı en yüksektir ve tedavi süresi buna göre planlanır. Ayrıca sonuç kalıtsal risk taşıyan aile üyelerinin test edilmesine ve koruyucu önlemlere yol açar. Test kan örneğinden yapılır; tümör dokusunda ayrıca HRD testi istenebilir.
Platin duyarlı ne demek?
Platin duyarlı, karboplatin ya da sisplatin içeren son kemoterapi bittikten en az altı ay sonra hastalığın geri dönmesi anlamına gelir; bu hastalarda platin içeren kemoterapi yeniden etkili olur ve ardından PARP inhibitörü idamesi verilebilir. Altı aydan önce ilerleyen ya da kemoterapi sırasında büyüyen hastalık platine dirençli kabul edilir; burada platinsiz tek ilaç kemoterapi, bevacizumab, FRα pozitif tümörde mirvetuksimab soravtansin ya da klinik araştırma gündeme gelir. Bu süre nüks tedavisinin ana karar ölçütüdür.
CA-125 takibi nasıl yapılır?
CA-125, over kanserinde kanda ölçülen bir tümör belirtecidir; tedavi sırasında her kür öncesi, tedavi bittikten sonra ilk iki yıl üç ayda bir, sonra altı ayda bir ölçülmesi yaygın uygulamadır. Belirtisi olmayan hastada tek başına CA-125 yükselmesiyle erken tedaviye başlamanın yaşam süresini uzatmadığı MRC OV05 çalışmasında gösterilmiştir; bu nedenle yükselme görüntüleme ve muayene ile birlikte değerlendirilir. CA-125 endometriozis, enfeksiyon ya da karaciğer hastalığında da yükselebilir; tek değer nüks anlamına gelmez.
Kalıtsal risk aile üyelerini ilgilendirir mi?
Evet; over kanseri tanısı alan kişide kalıtsal BRCA1, BRCA2 ya da Lynch sendromu mutasyonu bulunursa birinci derece akrabaların (anne, kız kardeş, kız çocuğu, erkek kardeş) yüzde 50 olasılıkla aynı değişikliği taşıması söz konusudur. Bu akrabalara kaskad test denen tek gen testi önerilir; taşıyıcı bulunan kadınlarda meme ve over kanseri için erken tarama ve doğurganlık tamamlandıktan sonra koruyucu cerrahi seçenekleri konuşulur. Test öncesi genetik danışmanlık ve KVKK kapsamında ayrı açık rıza gerekir.
İlgili Sayfalar
Jinekolojik Kanserler
Sayfayı Açın
Rahim Ağzı Kanseri
Sayfayı Açın
Kemoterapi
Sayfayı Açın
Akıllı İlaç Tedavisi
Sayfayı Açın
Kalıtsal Kanser Risk Değerlendirmesi
Sayfayı Açın
Tümör Genetik Profillemesi
Sayfayı Açın
Moleküler Tümör Kurulu
Sayfayı AçınKaynaklar ve Kılavuzlar
- González-Martín A ve ark. Newly diagnosed and relapsed epithelial ovarian cancer: ESMO Clinical Practice Guideline. Ann Oncol 2023;34(10):833-848. Bağlantı
- National Comprehensive Cancer Network. NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology: Ovarian Cancer Including Fallopian Tube Cancer and Primary Peritoneal Cancer. Bağlantı
- Konstantinopoulos PA ve ark. Germline and somatic tumor testing in epithelial ovarian cancer: ASCO Guideline. J Clin Oncol 2020;38(11):1222-1245. Bağlantı
- Moore K ve ark. Maintenance olaparib in patients with newly diagnosed advanced ovarian cancer (SOLO-1). N Engl J Med 2018;379:2495-2505. Bağlantı
- González-Martín A ve ark. Niraparib in patients with newly diagnosed advanced ovarian cancer (PRIMA). N Engl J Med 2019;381:2391-2402. Bağlantı
- Ray-Coquard I ve ark. Olaparib plus bevacizumab as first-line maintenance in ovarian cancer (PAOLA-1). N Engl J Med 2019;381:2416-2428. Bağlantı
- Vergote I ve ark. Neoadjuvant chemotherapy or primary surgery in stage IIIC or IV ovarian cancer (EORTC 55971). N Engl J Med 2010;363:943-953. Bağlantı
- Burger RA ve ark. Incorporation of bevacizumab in the primary treatment of ovarian cancer (GOG-218). N Engl J Med 2011;365:2473-2483. Bağlantı
- Rustin GJ ve ark. Early versus delayed treatment of relapsed ovarian cancer (MRC OV05/EORTC 55955). Lancet 2010;376(9747):1155-1163. Bağlantı
- Moore KN ve ark. Mirvetuximab soravtansine in FRα-positive, platinum-resistant ovarian cancer (MIRASOL). N Engl J Med 2023;389:2162-2174. Bağlantı
- International Agency for Research on Cancer (WHO). GLOBOCAN 2022, Global Cancer Observatory. Bağlantı
- T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. Türkiye Kanser İstatistikleri. Bağlantı
- Türk Tıbbi Onkoloji Derneği. Kılavuzlar ve hasta bilgilendirme kaynakları. Bağlantı