Moleküler Tümör Kurulu Nedir
Moleküler tümör kurulu, kapsamlı genomik profilleme (tümör genetik testi) sonucunu tedavi kararına çeviren çok disiplinli toplantıdır. Tümör dokusunda ya da kanda bulunan gen değişiklikleri tek başına bir tedavi anlamına gelmez; hangi değişikliğin hangi ilaçla eşleştiği, bu eşleşmenin hangi kanser türünde kanıtlandığı ve ilacın Türkiye'de erişilebilir olup olmadığı birlikte değerlendirilir. Kurul bu üç soruya yazılı cevap üretir.
Kurulun çıkış noktası, yeni nesil dizileme (NGS, çok sayıda geni aynı anda okuyan laboratuvar yöntemi) raporlarının uzunluğu ve karmaşıklığıdır. Bir raporda 300'den fazla gene ait onlarca değişiklik listelenebilir; bunların çoğu tedaviyle ilgisizdir ve bir bölümü "belirsiz anlamlı varyant" olarak kalır. ESMO Precision Medicine Çalışma Grubu ve Nature Reviews Clinical Oncology 2023 derlemesi, bu raporların bireysel hekim yerine kurul tarafından yorumlanmasını önerir.
Kurulun görevi hastaya ilaç vermek değil, hekime kanıta dayalı bir öneri sunmaktır. Tedavi seçimi evre, patoloji ve moleküler bulgulara göre hekim tarafından belirlenir; kurul önerisi bu kararın moleküler ayağını oluşturur. Testin nasıl yapıldığı ve rapordaki kavramlar tümör genetik profillemesi sayfasında anlatılır.
Moleküler Onkoloji Konseyi Hastaya Ne Sağlar
Kapsamlı DNA ve RNA analizinde çok sayıda mutasyon çıkabiliyor; hepsi aynı rolü taşımıyor. Yolcu mutasyonlarla tümörün çoğalmasını yöneten sürücü mutasyonun nasıl ayrıldığı anlatılıyor.
Multidisipliner Tümör Konseyinden Farkı
Multidisipliner tümör konseyi ile moleküler tümör kurulu birbirinin yerine geçmez; ikisi farklı soruya cevap verir. Tümör konseyi hastalığın evresine ve patolojisine göre cerrahi, radyoterapi ve sistemik tedavinin sırasını belirler. Moleküler tümör kurulu ise bu plan içinde genomik bulguların hangi ilaç seçeneğini açtığını ya da kapattığını değerlendirir.
Tümör Konseyi ile Moleküler Kurul Karşılaştırması
| Ölçüt | Multidisipliner tümör konseyi | Moleküler tümör kurulu |
|---|---|---|
| Ana soru | Bu evrede cerrahi, radyoterapi ve ilaç tedavisi hangi sırayla uygulanır? | Genomik raporda tedaviyle eşleşen bir hedef var mı, kanıt düzeyi nedir? |
| Girdi | Patoloji raporu, görüntüleme, evre, genel durum | NGS raporu, ham varyant listesi, patoloji, önceki tedaviler |
| Katılımcılar | Cerrah, radyasyon onkoloğu, tıbbi onkolog, patolog, radyolog | Tıbbi onkolog, patolog, moleküler analiz ekibi, tıbbi genetik, gerektiğinde ilgili cerrah |
| Hangi hastalar | Yeni tanı ve tedavi değişimi gereken hemen her hasta | Nadir tümör, standart tedavisi tükenmiş, hedef bulunmuş ya da kalıtsal şüphe olan hastalar |
| Çıktı | Tedavi sırası ve kim tarafından uygulanacağı | Kanıt düzeyine göre sıralanmış ilaç önerisi, endikasyon dışı ya da araştırma yolu |
| Zamanlama | Tanı sonrası ve her tedavi hattı değişiminde | Genomik rapor geldikten sonra |
Uygulamada iki toplantı birbirini tamamlar. Hasta önce tümör konseyinde görüşülür ve standart plan kurulur; genomik test istenmişse rapor geldiğinde dosya moleküler kurula gider. Kurul kararı tekrar hastanın hekimine döner ve gerekirse ana tedavi planı güncellenir. Bu akış değerlendirme süreci sayfasında adım adım gösterilir.
Her Mutasyon Akıllı İlaç Anlamına Gelmez
Konseyde önce saptanan değişikliğin sürücü olup olmadığı, sonra ilaçla hedeflenebilirliği değerlendiriliyor; süreç raporda yazan mutasyonları okumaktan ibaret değil.
Kimler Katılır
Moleküler tümör kurulunda katılımcılar görev adıyla tanımlanır; her görev raporun farklı bir katmanını okur. Kurulun çekirdeği tıbbi onkolog, patolog ve moleküler analiz ekibidir; tıbbi genetik uzmanı ve ilgili cerrah ya da radyasyon onkoloğu dosyaya göre eklenir. ESMO, kurulun en az bu dört alanı kapsamasını önerir.
- Tıbbi onkolog
- Hastanın klinik durumunu, önceki tedavilerini ve tedavi hedefini sunar. Kurul önerisini hastanın genel durumu ve ilaca erişim koşullarıyla birleştirerek son kararı verir; öneriyi hastaya anlatan hekimdir.
- Patolog
- Tümörün tipini, dokuda tümör hücresi oranını ve örneğin test için yeterliliğini doğrular. Raporda beklenmeyen bir bulgu varsa dokunun yeniden değerlendirilmesine karar verir.
- Moleküler biyolog (moleküler analiz ekibi)
- NGS panel raporlarını ve ham varyant listesini analiz eder; her varyantı OncoKB, ClinVar ve cBioPortal gibi veri tabanlarında sınıflandırır. Hangi değişikliğin tedaviyle eşleştiğini kanıt düzeyiyle birlikte kurula sunar.
- Tıbbi genetik uzmanı
- Tümör raporunda doğuştan taşınan (germline) bir değişiklik şüphesi varsa devreye girer. Kalıtsal test gerekip gerekmediğine, aile bireylerinin taranmasına ve genetik danışmanlığa karar verir.
- İlgili cerrah ve radyasyon onkoloğu
- Moleküler öneri yerel bir tedaviyle çakışıyorsa ya da yeni biyopsi gerekiyorsa görüş bildirir.
Hangi Hastalar için Toplanır
Moleküler tümör kurulu her hasta için toplanmaz; genomik testin tedaviyi değiştirme olasılığının yüksek olduğu durumlarda toplanır. ESMO 2024 NGS önerileri, kapsamlı genomik profillemeyi ileri evre küçük hücreli dışı akciğer kanseri, kolanjiyokarsinom, prostat kanseri ve over kanseri gibi türlerde rutin olarak; diğer türlerde standart tedavi seçenekleri tükendiğinde önerir. Kurul da bu çerçeveye göre çalışır.
- Nadir ya da köken organı bilinmeyen tümörü olan hastalar; standart kılavuz sınırlı olduğu için moleküler bulgu tedavi seçimini yönlendirebilir.
- Standart tedavi hatları tükenmiş ve genel durumu ilaç tedavisine uygun hastalar.
- Test raporunda hedefe yönelik tedavi (akıllı ilaç) ile eşleşen bir değişiklik bulunan hastalar; bu eşleşmenin kanıt düzeyi kurulda sıralanır.
- Raporda doğuştan taşınan bir değişiklik şüphesi olan hastalar; bu durumda kalıtsal kanser risk değerlendirmesi gündeme gelir.
- Klinik araştırmaya uygunluğu değerlendirilmesi istenen hastalar.
Test sonucu her zaman tedaviyi değiştirmez. Nature Reviews Clinical Oncology 2023 derlemesi, kurulda görüşülen hastaların yaklaşık üçte birinde eşleşen bir tedavi bulunduğunu ve bunun daha küçük bir bölümünün fiilen uygulanabildiğini bildirir. Kurulun değeri, hangi hastada eşleşme olduğunu ve hangisinde olmadığını açıkça söylemesindedir; sonuç "öneri yok" da olabilir.
Önemli: Bu sayfadaki bilgiler genel ilkeleri anlatır; hekim muayenesinin ve kişiye özel tedavi planının yerine geçmez. Endikasyon dışı ilaç ve klinik araştırma yalnızca değerlendirme konusudur; belirli bir ilacın ya da çalışmanın her hastaya sunulacağı anlamına gelmez.
Tümör Konseyi Genetik Ekiple Nasıl Yürütülüyor
İlk adım testin güvenilirliğini değerlendirmek: DNA ve RNA analizlerinin yeterli kalitede çalışılıp çalışılmadığı ve verinin klinik olarak yorumlanabilir olup olmadığı inceleniyor.
Süreç ve Karar Çıktısı
Süreç, genomik test raporunun gelmesiyle başlar ve hastaya yazılı önerinin iletilmesiyle biter. Beş adımdan oluşur ve her adımın sorumlusu bellidir.
- Dosya hazırlığı: Tıbbi onkolog tanı, evre, önceki tedaviler ve tedavi hedefini içeren klinik özeti yazar; patoloji ve görüntüleme raporları eklenir.
- Varyant analizi: Moleküler analiz ekibi raporu ve mümkünse ham varyant dosyasını inceler, her değişikliği OncoKB kanıt düzeyi ve ESMO ESCAT ölçeğine göre sınıflandırır.
- Kurul toplantısı: Dosya sunulur; eşleşen tedaviler kanıt düzeyine göre sıralanır, erişim yolu (ruhsatlı, endikasyon dışı, klinik araştırma) belirlenir.
- Yazılı öneri: Karar, kanıt düzeyi ve gerekçesiyle birlikte tek sayfalık özet olarak yazılır ve dosyaya girer.
- Hastaya iletim: Tıbbi onkolog öneriyi görüşmede anlatır; özet hastaya ve isterse hastanın kendi hekimine verilir.
Kanıt Düzeyi Ne Anlama Gelir
ESCAT (ESMO Scale for Clinical Actionability of molecular Targets), bir gen değişikliği ile ilaç eşleşmesinin ne kadar kanıtlandığını altı basamakta sıralayan ölçektir. Düzey 1, o kanser türünde ruhsatlı ve kılavuz destekli eşleşme demektir; düzey 2 aynı kanser türünde erken çalışmalarda gösterilmiş eşleşmeyi, düzey 3 başka bir kanser türünde gösterilmiş yararı, düzey 4 yalnızca laboratuvar kanıtını anlatır; düzey 5'te ilaç tümörü küçültür ancak hastanın daha uzun ya da daha iyi yaşamasına yardım ettiği gösterilmemiştir, X düzeyinde ise bulgunun tedavi edilebilir olduğuna dair kanıt yoktur. OncoKB benzer bir sıralamayı düzey 1 ila 4 ve direnç düzeyleriyle yapar. Kurul önerisinde her ilaç bu düzeyle birlikte yazılır; böylece hekim ve hasta seçeneğin kılavuz destekli mi, araştırma düzeyinde mi olduğunu görür.
Endikasyon Dışı ve Klinik Araştırma Yolu
Eşleşen ilaç Türkiye'de o kanser türü için ruhsatlı değilse hekim Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'na endikasyon dışı kullanım başvurusu yapabilir; kurul bu başvurunun bilimsel gerekçesini hazırlar. İlaç yalnızca araştırma aşamasındaysa hasta uygun bir klinik araştırmaya yönlendirilebilir; uygunluk kriterleri ve merkez bilgisi kurul özetinde belirtilir. Her iki yol da değerlendirme konusudur; başvurunun sonucu ve araştırmaya kabul önceden bilinemez. Hedefe yönelik ilaçların genel ilkeleri akıllı ilaç tedavisi sayfasında anlatılır.
Klinik Moleküler Onkoloji Ekibi
Prof. Dr. H. İbrahim Petekkaya, klinik moleküler onkoloji uzmanı Ezel Bildik ile birlikte çalışır. Ekip, NGS panel raporlarını analiz eder, varyantları OncoKB, ClinVar ve cBioPortal veri tabanlarında sınıflandırır ve moleküler tümör kurulu için dosyayı hazırlar. Endikasyon dışı başvuru gerekçesi ve klinik araştırma uygunluk taraması da ekibin görev alanındadır.
Ekibin işi tanı koymak ya da tedavi vermek değildir; tıbbi karar ve hasta görüşmesi hekime aittir. Ekip üyeleri, dışarıdan gelen raporları da aynı yöntemle inceler; başka merkezde yapılmış bir genomik test için ikinci görüş istendiğinde ilk adım bu ön incelemedir. Bu yapının sitedeki diğer sayfaları genetik ve moleküler onkoloji bölümünde toplanır.
Genomik test verisi özel nitelikli kişisel veridir. Rapor ve ham veri dosyaları yalnızca değerlendirme amacıyla kullanılır, üçüncü kişiyle paylaşılmaz ve saklama süresi gizlilik ve KVKK metninde açıklanır.
Sık Sorulan Sorular
Tümör konseyi ile moleküler tümör kurulu farkı nedir?
Tümör konseyi, bir hastanın cerrahi, radyoterapi ve ilaç tedavisi arasındaki sırayı evre ve patolojiye göre belirleyen çok disiplinli toplantıdır. Moleküler tümör kurulu ise tümör genetik testi sonucundaki değişikliklerin tedaviyle eşleşip eşleşmediğini değerlendirir; patolog ve tıbbi onkoloğa moleküler analiz ekibi eklenir. İlk toplantı tedavi planının iskeletini kurar; ikinci toplantı genomik bulguları bu iskelete yerleştirir. Çoğu hasta yalnızca tümör konseyinde görüşülür; moleküler kurul belirli durumlarda toplanır.
Kurul kararı bağlayıcı mıdır?
Hayır, kurul kararı bağlayıcı değildir; öneri niteliğindedir. Tedavi kararını hastanın hekimi, hastanın genel durumu, eşlik eden hastalıkları, ilaca erişim durumu ve hastanın tercihiyle birlikte verir. Kurul önerisi yazılı olarak dosyaya girer ve hekim öneriden ayrılırsa gerekçesini kaydeder. Öneriler kanıt düzeyine göre sıralandığı için hekim ve hasta hangi seçeneğin kılavuz destekli, hangisinin araştırma düzeyinde olduğunu görür.
Hasta kurula katılır mı?
Hasta kurul toplantısına katılmaz; toplantı hekimler ve moleküler analiz ekibi arasında yapılır. Hastanın dosyası kimlik bilgisi olmadan, patoloji, görüntüleme ve genomik test raporlarıyla sunulur. Karar, hastanın hekimi tarafından bir sonraki görüşmede hasta ve yakınlarına anlatılır; kurul özeti hastaya yazılı olarak verilir. Hasta toplantı öncesinde sorularını hekimine iletebilir ve bu sorular kurulda gündeme alınır.
Kurul ne kadar sürede toplanır?
Kurul, tümör genetik testi raporu geldikten sonra genellikle bir ila iki hafta içinde toplanır; dosyanın hazırlanması ve varyantların veri tabanlarında sınıflandırılması bu süreyi belirler. Tedaviye hızlı başlanması gereken durumlarda dosya öncelikli olarak ele alınır. Test süresi ise ayrıdır: doku örneğinin laboratuvara gönderilmesinden rapora kadar genellikle iki ila dört hafta geçer. Kesin süre hastanın hekimi tarafından bildirilir ve bir taahhüt değildir.
Endikasyon dışı ilaç başvurusu nasıl yapılır?
Endikasyon dışı ilaç başvurusu, ilacın Türkiye'de o kanser türü için ruhsatlı olmadığı durumda hekim tarafından Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'na yapılır. Başvuru dosyasında tanı, evre, önceki tedaviler, genomik test raporu ve ilacın bu bulguda kullanımını destekleyen yayınlar bulunur. Moleküler tümör kurulu bu gerekçeyi ve kanıt düzeyini hazırlar; başvuruyu hekim imzalar. Başvurunun kabulü kuruma aittir ve sonuç önceden bilinemez; geri ödeme ayrı bir süreçtir.
Dosyamı uzaktan değerlendirtebilir miyim?
Evet. Başka bir şehirde ya da ülkede tedavi gören hastalar patoloji raporu, genomik test raporu (PDF ve varsa ham veri dosyası), görüntüleme raporları ve tedavi özetini WhatsApp ya da e-posta ile gönderebilir. Belgeler moleküler analiz ekibi tarafından ön incelemeye alınır ve gerekirse kurulda sunulur. Yazılı öneri hastaya ve hastanın kendi hekimine iletilir. Muayene gerektiren kararlar ve tedavi uygulaması uzaktan verilmez; bu durumda görüşme planlanır.
İlgili Sayfalar
Genetik ve Moleküler Onkoloji
Sayfayı Açın
Tümör Genetik Profillemesi
Sayfayı Açın
Kalıtsal Kanser Risk Değerlendirmesi
Sayfayı Açın
Akıllı İlaç Tedavisi
Sayfayı Açın
İkinci Görüş
Sayfayı Açın
Değerlendirme Süreci
Sayfayı Açın
Prof. Dr. H. İbrahim Petekkaya
Sayfayı AçınKaynaklar ve Kılavuzlar
- European Society for Medical Oncology. ESMO Precision Medicine Working Group: kaynaklar ve öneriler. Bağlantı
- Mosele MF ve ark. Recommendations for the use of next-generation sequencing (NGS) for patients with advanced cancer in 2024: a report from the ESMO Precision Medicine Working Group. Ann Oncol 2024;35(7):588-606. Bağlantı
- Mateo J ve ark. A framework to rank genomic alterations as targets for cancer precision medicine: the ESMO Scale for Clinical Actionability of molecular Targets (ESCAT). Ann Oncol 2018;29(9):1895-1902. Bağlantı
- npj Precision Oncology (Nature Portfolio), 2025. Ulusal moleküler tümör kurulu platformları ve sonuçlarına ilişkin yayınlar. Bağlantı
- Tsimberidou AM ve ark. Molecular tumour boards: current and future considerations for precision oncology. Nat Rev Clin Oncol 2023;20:843-863. Bağlantı
- Chakravarty D ve ark. OncoKB: A Precision Oncology Knowledge Base. JCO Precis Oncol 2017;1:1-16. Bağlantı
- Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu. Endikasyon dışı ilaç kullanımı başvuruları. Bağlantı
- Türk Tıbbi Onkoloji Derneği. Kılavuzlar ve hasta bilgilendirme kaynakları. Bağlantı