Süreç Adımları
Kanser tedavi süreci, ilk görüşmede raporların incelenmesiyle başlar ve tedavi sonrası takiple devam eder. Her adımın bir çıktısı vardır; bir sonraki adım bu çıktıya dayanır. Aşağıdaki tablo adımları, ne yapıldığını ve tipik süreyi gösterir; süreler ESMO ve NCCN kılavuzlarındaki genel ilkeye dayanır ve hastadan hastaya değişir.
| Adım | Ne yapılır | Tipik süre |
|---|---|---|
| 1. Patoloji ve görüntüleme incelemesi | Mevcut raporlar okunur, tanı doğrulanır, eksik tetkikler belirlenir | İlk görüşme; belgeler önceden gönderilmişse görüşme öncesi |
| 2. Evreleme | Görüntüleme ve organ fonksiyon testleriyle hastalığın yaygınlığı belirlenir | Genellikle bir ila iki hafta |
| 3. Moleküler değerlendirme | Gerekiyorsa biyobelirteç ve genomik testler istenir | Genellikle iki ila dört hafta |
| 4. Kurul ve tedavi planı | Tümör kurulunda görüşülür, yazılı plan hastaya anlatılır | Tetkikler tamamlandıktan sonra bir ila iki hafta |
| 5. Tedavi ve takip | Tedavi uygulanır, yanıt değerlendirilir, tedavi sonrası izlem planlanır | Tedavi türüne göre aylar; takip yıllar |
Süreç boyunca hastanın tek muhatabı hekimdir; cerrahi, radyoterapi ve patoloji görüşleri kurulda birleştirilir. Başvurunun nasıl yapılacağı iletişim ve randevu sayfasında, sürecin bütünü hasta rehberi bölümünde yer alır.
Patoloji ve Görüntüleme İncelemesi
İlk adım, patoloji raporunun ve görüntülemelerin hekim tarafından okunmasıdır; tanının türü, derecesi ve biyobelirteç sonuçları tedavinin yönünü belirler. Patoloji raporu eksikse ya da başka merkezde alınmışsa lam ve bloklar istenir ve yeniden değerlendirilir. Bu yeniden inceleme bir doğrulama basamağıdır ve ilk patoloğun hatalı olduğu anlamına gelmez.
Görüntüleme raporları görüntülerin kendisiyle birlikte incelenir; rapor tek başına yeterli değildir. Görüşmede eksik tetkikler listelenir ve hangi sırayla yapılacağı hastaya yazılı olarak verilir. Görüşmeye hangi belgelerle gelineceği randevu öncesi hazırlık sayfasında anlatılır.
İleri Evre Kanserde İlk Adım: Doku Analizi
Tümör akciğer, kolon ya da meme kaynaklı olabilir; her birinin kendine özgü moleküler kimliği var. Kesin tanı için doku biyopsisinin neden ilk adım olduğu anlatılıyor.
Evreleme
Evreleme, tümörün büyüklüğünü (T), lenf bezi tutulumunu (N) ve uzak metastazı (yayılım, M) belirleyen incelemelerin bütünüdür; sonuç evre 1 ila 4 arasında ifade edilir. Evre, tedavinin cerrahiyle mi, ilaçla mı, yoksa ikisinin birleşimiyle mi yapılacağını belirler. Kanser türüne göre bilgisayarlı tomografi, manyetik rezonans, PET-BT ya da kemik sintigrafisi seçilir; her hastaya PET-BT gerekmez.
Evrelemeye organ fonksiyon testleri eşlik eder: kan sayımı, böbrek ve karaciğer testleri, gerekirse kalp değerlendirmesi ve hepatit taraması. Bu testler tedavinin güvenle uygulanıp uygulanamayacağını gösterir. Tümör belirteçleri (kanda ölçülen ve bazı kanserlerde yükselen proteinler) evreleme aracı değildir; yalnızca görüntülemeyle birlikte ve takipte yorumlanır.
Patoloji Raporu Tek Başına Yetmediğinde
Bazı hastalarda yalnızca patoloji raporuyla kesin sonuca ulaşılamıyor; tümörün kökeninin analiz edilmesi ve mutasyonların belirlenmesi anlatılıyor.
Moleküler Testler Ne Zaman İstenir
Moleküler testler, tümörün tedaviye yön veren gen değişikliklerini gösterir ve kanser türüne göre tanı anında ya da tedavi değişikliği gündeme geldiğinde istenir. ESMO 2024 önerileri, ileri evre küçük hücreli dışı akciğer kanseri, kolanjiyokarsinom, prostat ve over kanseri gibi türlerde kapsamlı genomik profillemeyi (tümör genetik testi) rutin olarak; diğer türlerde standart seçenekler tükendiğinde önerir. Meme kanserinde HER2, kolon kanserinde RAS ve MSI gibi tekil testler ise patoloji aşamasında yapılır.
Test için genellikle mevcut biyopsi bloğu yeterlidir; doku yetersizse likit biyopsi (kandan dolaşan tümör DNA'sı analizi) değerlendirilir. Sonuç iki ila dört haftada gelir ve her zaman tedaviyi değiştirmez. Testin kapsamı tümör genetik profillemesi sayfasında, sonucun tedaviye çevrilmesi moleküler tümör kurulu sayfasında anlatılır.
Tedavi Planı Nasıl Yazılır
Tedavi planı, tümör kurulu görüşmesinden sonra hekim tarafından yazılır ve hastaya görüşmede anlatılır. Tedavi seçimi evre, patoloji ve moleküler bulgulara göre hekim tarafından belirlenir; hastanın genel durumu, eşlik eden hastalıkları ve tercihleri karara dahil edilir. Plan ESMO, NCCN ve Türk Tıbbi Onkoloji Derneği kılavuzlarına dayanır.
- Tedavi hedefi
- Hastalığı tamamen ortadan kaldırmak (küratif) ya da kontrol altında tutup yakınmaları azaltmak (palyatif) olarak açıkça yazılır.
- Tedavi sırası
- Cerrahi, radyoterapi ve sistemik tedavinin sırası; sistemik tedavinin ameliyat öncesi (neoadjuvan) ya da sonrası (adjuvan) uygulanıp uygulanmayacağı belirtilir.
- İlaç ve takvim
- İlaçlar etken madde adıyla, kür aralığı ve planlanan kür sayısıyla yazılır; kullanılabilecek seçenekler tedavi yöntemleri sayfasında anlatılır.
- Yan etki ve iletişim
- Beklenen yan etkiler, hangi durumda acile gidileceği ve kime ulaşılacağı yazılır.
Önemli: Bu sayfa süreci anlatır, tıbbi tavsiye vermez ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Süreler genel ilkedir; kişiye özel süre ve plan yalnızca hekim tarafından bildirilir.
Tedavi Sırasında ve Sonrasında Takip
Tedavi sırasında takip, her kür öncesinde muayene ve kan tetkiki, belirli aralıklarla da görüntüleme ile yanıt değerlendirmesinden oluşur. Görüntüleme genellikle iki ila üç kürde bir, yani sekiz ila 12 haftada bir yapılır ve tümörün küçülüp küçülmediği standart ölçütlerle değerlendirilir. Hastalık ilerlerse ya da yan etki tedaviyi sürdürmeye izin vermezse hekim tedavi hattını değiştirir; bu değişiklik sürecin beklenen bir parçasıdır.
Tedavi tamamlandıktan sonra takip kanser türüne göre planlanır: ilk iki yıl genellikle üç ila altı ayda bir, sonraki yıllarda altı ila 12 ayda bir kontrol yapılır ve beş yıldan sonra aralık açılır. Takipte muayene, kan tetkiki ve kılavuzun önerdiği görüntüleme yer alır; gereksiz görüntüleme yapılmaz. Tedavi sonrası yaşam kalitesi, geç yan etkiler ve tekrar çalışma gibi konular da bu görüşmelerde ele alınır.
Tedavi sırasında 38 °C ve üzeri ateş, nefes darlığı, kanama, durdurulamayan kusma ya da ishal ve ani bilinç değişikliği acil servise başvurmayı gerektirir; bu durumlarda 112 aranır ya da en yakın acil servise gidilir. WhatsApp ve e-posta acil iletişim için uygun değildir.
Sık Sorulan Sorular
Tanıdan tedaviye ne kadar süre geçer?
Tanıdan tedaviye geçiş çoğu hastada iki ila dört hafta sürer; bu süre evreleme tetkiklerinin ve gerekiyorsa moleküler testin rapor süresine bağlıdır. Patoloji ve görüntüleme tamsa plan ilk görüşmede konuşulabilir. Kılavuzlar hızlı ilerleyen tümörlerde bu sürenin kısa tutulmasını, yavaş seyirli tümörlerde ise eksik bilgiyle başlamak yerine sonucun beklenmesini önerir. Süre hastadan hastaya değişir ve bir taahhüt değildir; hekim her adımda tahmini süreyi bildirir.
Patoloji lamı neden yeniden incelenir?
Patoloji lamı, tanının tedavi planına temel oluşturacak kadar kesin olması için yeniden incelenir. Tümör tipi, derecesi ve reseptör ya da biyobelirteç sonuçları tedaviyi doğrudan belirler; ikinci bir patoloğun değerlendirmesi eksik boyama ya da sınıflandırma farkını ortaya çıkarabilir. Yeniden inceleme ilk patoloğun hatalı olduğu anlamına gelmez; bir doğrulama basamağıdır. Blok üzerinden ek immünohistokimya ya da moleküler test de bu sırada istenebilir.
Evreleme için hangi tetkikler yapılır?
Evreleme, tümörün büyüklüğünü, lenf bezi tutulumunu ve uzak yayılımı gösteren görüntülemelerle yapılır; kanser türüne göre bilgisayarlı tomografi, manyetik rezonans, PET-BT ya da kemik sintigrafisi seçilir. Her hastaya PET-BT gerekmez; kılavuzlar hangi türde ve evrede hangi yöntemin uygun olduğunu belirtir. Görüntülemeye kan sayımı, böbrek ve karaciğer testleri ile gerekirse kalp değerlendirmesi eklenir. Tetkik seçimi hekim tarafından hastanın durumuna göre yapılır.
Tedavi planı yazılı verilir mi?
Evet. Tedavi planı tanı, evre, tedavi hedefi, önerilen ilaçlar, uygulama takvimi, beklenen yan etkiler ve kontrol sıklığını içeren yazılı bir özet olarak hastaya verilir. Özet, hastanın kendi hekimine ya da başka bir merkeze iletilebilir. Moleküler tümör kurulunda görüşülen hastalarda kurul önerisi ve kanıt düzeyi de bu özete eklenir. Plan bir sözleşme değildir; yanıt ve yan etkilere göre güncellenebilir ve her değişiklik hastaya anlatılır.
Tedavi sırasında kontroller ne sıklıkla?
Tedavi sırasında kontroller her kür öncesinde muayene ve kan tetkikiyle yapılır; görüntüleme ile yanıt değerlendirmesi ise genellikle iki ila üç kürde bir, yani sekiz ila 12 haftada bir planlanır. Hedefe yönelik tedavi ve immünoterapide aralık ilaca ve kılavuza göre değişir. Tümör belirteçleri ölçülüyorsa görüntülemeyle birlikte yorumlanır; tek başına belirteç yükselmesiyle tedavi değiştirilmez. Kontrol sıklığı kişiye göre hekim tarafından belirlenir.
Plan değişir mi?
Evet, plan değişebilir. Görüntülemede hastalığın ilerlediği görülürse, yan etki tedaviyi sürdürmeye izin vermezse ya da yeni bir moleküler bulgu ortaya çıkarsa hekim tedavi hattını değiştirir. Değişiklik gerekçesiyle birlikte hastaya anlatılır ve yazılı özete işlenir. Tedavi hattı değişimi başarısızlık değil, sürecin beklenen bir parçasıdır; kılavuzlar her hastalık için birinci, ikinci ve sonraki basamak tedavileri ayrı ayrı tanımlar.
İlgili Sayfalar
Hasta Rehberi
Sayfayı Açın
Randevu Öncesi Hazırlık
Sayfayı Açın
İkinci Görüş
Sayfayı Açın
Tümör Genetik Profillemesi
Sayfayı Açın
Moleküler Tümör Kurulu
Sayfayı Açın
Tedavi Yöntemleri
Sayfayı Açın
İletişim ve Randevu
Sayfayı AçınKaynaklar ve Kılavuzlar
- European Society for Medical Oncology. ESMO Clinical Practice Guidelines (tanı, tedavi ve takip). Bağlantı
- National Comprehensive Cancer Network. NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology. Bağlantı
- Mosele MF ve ark. Recommendations for the use of next-generation sequencing (NGS) for patients with advanced cancer in 2024: a report from the ESMO Precision Medicine Working Group. Ann Oncol 2024;35(7):588-606. Bağlantı
- Eisenhauer EA ve ark. New response evaluation criteria in solid tumours: Revised RECIST guideline (version 1.1). Eur J Cancer 2009;45(2):228-247. Bağlantı
- National Cancer Institute. Cancer Staging. Bağlantı
- Türk Tıbbi Onkoloji Derneği. Kılavuzlar ve hasta bilgilendirme kaynakları. Bağlantı