Kemoterapi Sırasında Aşı Güvenli mi
Sorunun cevabı aşının türüne bağlıdır. Ölü ya da parçacık içeren aşılar kemoterapi sırasında güvenle yapılabilir; çoğaltılmış canlı mikrop içeren aşılar ise yapılamaz. Bu ayrım, tüm uluslararası kılavuzların ortak zeminidir.
Kemoterapi sırasında aşı yapmanın iki sınırı vardır. Birincisi, bağışıklık yanıtı sağlıklı bir kişidekine göre daha zayıf olabilir. İkincisi, bu dönemde yapılan bazı aşılar “geçerli doz” sayılmaz ve tedavi bittikten sonra tekrarlanması gerekir. Buna karşılık, tedaviyi aşı için ertelemek önerilmez.
| Aşı | Tür | Kemoterapi sırasında |
|---|---|---|
| Grip (iğne, inaktif) | Ölü | Yapılabilir, her yıl önerilir |
| Grip (burun spreyi) | Canlı | Yapılamaz |
| Zatürre (konjuge/polisakkarit) | Ölü | Yapılabilir, tercihen öncesinde |
| Zona (rekombinan) | Ölü | Yapılabilir |
| Zona (canlı) | Canlı | Yapılamaz |
| Kızamık-kabakulak-kızamıkçık | Canlı | Yapılamaz |
| Suçiçeği | Canlı | Yapılamaz |
| Sarıhumma, BCG, ağızdan çocuk felci | Canlı | Yapılamaz |
Canlı aşılar kemoterapi bitiminden sonra en az üç ay beklenerek ve bağışıklık baskılanması geçtikten sonra yapılır. Bu süre ilaç sınıfına göre uzar: B hücrelerini baskılayan tedaviler (örneğin rituksimab) sonrasında kılavuzlar en az altı ay, kök hücre nakli sonrasında ise iki yıl beklenmesini öneriyor. Zamanlama her zaman tedavi ekibiyle birlikte belirlenir.
Aşı Yanıtı Tedavi Altında Neden Zayıflıyor
Aşı, bağışıklık sistemine zararsız bir tanıtım yapar; sistem bu tanıtımın ardından kendi savunmasını kurar. Yanıtın kurulması için iki hücre grubuna gerek duyulur: antikor üreten B hücreleri ve bunları yönlendiren yardımcı T hücreleri. Kemoterapi hızlı bölünen hücreleri etkilediği için bu iki grubun sayısını da geçici olarak düşürür. Sayı düştüğünde aşının verdiği bilgi kaydedilir, ancak kayıt daha zayıf tutulur.
Canlı aşılarla inaktif aşılar arasındaki fark da buradan anlaşılır. İnaktif aşıda vücuda giren madde çoğalamaz; bağışıklık baskılanmış olsa bile bir enfeksiyon başlatamaz. Canlı aşıda ise zayıflatılmış da olsa çoğalabilen bir mikrop verilir; sağlıklı bir bağışıklık sistemi bu çoğalmayı hemen sınırlar, baskılanmış bir sistemde ise sınırlama yetersiz kalabilir. Yasağın nedeni aşının işe yaramayacağı değil, bu risktir.
Aynı çerçeve, tedavi bittikten sonra beklenen sürelerin neden ilaç sınıfına göre değiştiğini de açıklar. B hücrelerini doğrudan baskılayan tedavilerden sonra antikor üretecek hücre topluluğunun yenilenmesi daha uzun sürer; kök hücre nakli sonrasında ise bağışıklık belleği baştan kurulduğu için bekleme süresi en uzun tutulur.
En Doğru Zamanlama
En iyi sonuç, aşının kemoterapi başlamadan önce yapılmasıyla alınır. Kılavuzlar tedaviye başlamadan en az iki hafta önce aşılanmayı önerir; ASCO bu aralığı iki ile dört hafta olarak tanımlar.
Tedavi başladıktan sonra aşı yapılması gerekiyorsa, kür içindeki gün seçimi uzun süre tartışıldı. Keam ve arkadaşlarının üç haftalık kemoterapi kürleri alan hastalarda yürüttüğü randomize çalışmada, grip aşısının kürün birinci günü ya da on birinci günü yapılması arasında koruyucu antikor düzeyleri bakımından anlamlı fark bulunmadı. Yani grip aşısı için “doğru günü” beklemek gerekmiyor; aşının yapılmış olması, hangi gün yapıldığından daha önemli.
Kemoterapi Sırasında Grip Aşısının Zamanlaması
Aşının kür sonrası hangi dönemde yapılmasının önerildiği ve bunun bağışıklık hücrelerinin toparlanmasıyla ilişkisi anlatılıyor.
- Mümkünse kemoterapiden 2-4 hafta önce aşılar tamamlanır.
- Tedavi başladıysa inaktif grip aşısı ertelenmeden yapılır.
- Aşı ile kemoterapi aynı güne denk getirilmemeye çalışılır.
- Tedavi sırasında yapılan bazı aşılar, bitiminden en az üç ay sonra tekrarlanır.
- Canlı aşılar için en az üç ay beklenir; B hücresi baskılayan tedavilerden sonra en az altı ay, kök hücre naklinden sonra iki yıl.
Önemli: Aşı için kemoterapi geciktirilmez. Kılavuzların ortak tutumu, aşıyı tedavi planına uydurmak yönündedir; tersi değil.
Raporlarınızı Değerlendirme İçin Gönderin
Patoloji, görüntüleme ve kan sonuçlarınızı WhatsApp’tan iletebilir ya da e-posta ile gönderebilirsiniz. Belgeler görüşme öncesinde incelenir.
Grip Aşısı
Kanser tedavisi gören erişkinlerde her yıl inaktif grip aşısı önerilir. Yanıt yoğun tedavi alan hastalarda daha zayıf olabilir, ancak aşı yine de hastaneye yatış ve ağır seyir riskini azaltır. Ağız yoluyla ya da burun spreyi biçimindeki canlı grip aşısı bu grupta yapılmaz.
Grip aşısının koruyuculuğu, aşı içeriğinin o mevsim dolaşan virüsle ne kadar örtüştüğüne göre yıldan yıla değişir. Bu değişkenlik, aşının yapılmamasını haklı çıkaran bir gerekçe değildir: kanser tedavisi gören bir hastada asıl beklenen yarar, gribe hiç yakalanmamak değil, yakalanıldığında ağır seyri ve hastaneye yatışı önlemektir. Tedavi programının bir haftalık gecikmeye bile tahammülü olmayan hastalarda bu koruma doğrudan tedavinin sürekliliği anlamına gelir.
Bağışıklığı baskılanmış kişilerde yüksek doz ya da adjuvanlı grip aşılarının daha güçlü bir yanıt oluşturabileceği bildiriliyor. Ayrıca grip, COVID-19 ve RSV aşılarının aynı seansta birlikte yapılması uygun kabul ediliyor.
Kemoterapide Grip Aşısı
Kemoterapi gören hastada grip aşısının hangi dönemde yapılmasının önerildiği kısa videoda anlatılıyor.
Zatürre Aşısı
Aşı sonrası kolda oluşan hafif şişlik ve ağrı, bağışıklık sisteminin çalıştığını gösterir ve kemoterapi alan hastalarda da aynı biçimde görülebilir. Kemoterapi ilaçlarının uygulandığı koldan farklı bir kolun seçilmesi, özellikle meme kanseri nedeniyle koltuk altı lenf bezleri alınmış hastalarda tercih edilir.
Zatürre etkeni pnömokok, kemoterapi alan hastalarda ağır enfeksiyona yol açabilen bakterilerin başında gelir. Kılavuzlar yeni tanı almış kanser hastalarında pnömokok aşısını önerir ve tercihen tedaviden önce yapılmasını ister.
IDSA kılavuzu konjuge aşının ardından en az sekiz hafta sonra polisakkarit aşının yapıldığı sıralı bir şema tanımlar. Bu alan son yıllarda değişti: yüksek valanslı tek doz konjuge aşılar erişkin şemalarında öne çıktı. Bu nedenle hangi aşının uygulanacağı, güncel ulusal bağışıklama takvimine göre belirlenir; burada verilen sıralama kılavuzların tarihsel konumudur.
Zona Aşısı
Zona, kanser tedavisi sırasında görülme sıklığı artan ve ağrılı seyredebilen bir tablodur. Rekombinan zona aşısı canlı virüs içermez ve bu nedenle bağışıklığı baskılanmış hastalarda kullanılabilir.
Solid tümörlü hastalarda yapılan randomize bir çalışmada, aşı kemoterapiden önce ya da kemoterapi sırasında yapıldığında belirgin antikor ve hücresel bağışıklık yanıtı oluştu ve yanıt bir yıl boyunca sürdü. Yanıt, aşı kemoterapiden önce yapıldığında daha güçlüydü; bu da genel kuralı bir kez daha doğruluyor: yapılabiliyorsa önce aşıla.
Eski tip canlı zona aşısı bu hastalarda kullanılmaz. Hangi ürünün elde bulunduğu ülkeye göre değişir; uygulama öncesinde ürünün canlı olup olmadığı mutlaka doğrulanır.
Elimizdeki Kanıt Neyi Ölçtü
Kür içindeki gün seçimine ilişkin karşılaştırmada ölçülen sonuç, koruyucu kabul edilen antikor düzeyidir. Grip geçirme sıklığı, hastaneye yatış ya da ölüm bu karşılaştırmada ölçülmemiştir. Antikor düzeyi yerleşmiş bir ara ölçüttür, ancak klinik sonucun kendisi değildir; bu nedenle bulgu, gün seçiminin klinik sonucu da etkilemediğinin kanıtı olarak sunulamaz.
Aynı çalışma üç haftalık kürler alan hastalarda yürütülmüştür; farklı aralıklarla verilen şemalar bu sonucun kapsamında değildir. Zona aşısına ilişkin çalışmada da ölçülen sonuç bağışıklık yanıtıdır. Yanıtın bir yıl boyunca sürdüğü bildirilmiştir; aynı çalışmada zona görülme sıklığında azalma gösterilmemiştir. Yanıtın aşı kemoterapiden önce yapıldığında daha güçlü olması, zamanlama önerisinin dayanağıdır.
Üçüncü sınır, hasta gruplarının genişliğidir. Aşı çalışmalarının çoğu solid tümörlü ve genel durumu iyi hastalarda yürütülür. Çok ileri evre hastalık, ağır nötropeni ya da birden fazla bağışıklık baskılayıcı tedavinin birlikte kullanıldığı durumlar bu çalışmalarda yeterince temsil edilmez. Böyle hastalarda kılavuz önerileri geçerli kalır, ancak beklenen yanıtın daha zayıf olabileceği hesaba katılır.
Ev Halkı ve Bakım Verenler
Hastanın korunmasının en etkili yollarından biri, çevresindeki kişilerin aşılanmasıdır. Buna koza yöntemi denir ve kılavuzlarda açıkça önerilir.
- Ev halkı, standart takvime göre tüm inaktif aşıları yaptırabilir.
- Altı aydan büyük tüm ev bireyleri için her yıl grip aşısı önerilir.
- Kızamık-kabakulak-kızamıkçık ve suçiçeği aşıları ev halkı için güvenlidir.
- Ağızdan verilen çocuk felci aşısı ev halkına yapılmaz.
- Kök hücre nakli olan hastaların yakınlarında burun spreyi grip aşısı yerine iğne tercih edilir.
Koza yönteminin mantığı basittir: hastanın kendi bağışıklık yanıtı zayıf olduğunda, etkenin eve hiç girmemesi en güvenilir korumadır. Bu nedenle ev halkının aşıları hastanın takviminden ayrı bir başlık olarak değerlendirilir ve mümkünse tedavi başlamadan önce tamamlanır.
Bu öneri pratikte çoğu zaman atlanır; çünkü konuşulmaz. Tanı konulduğu gün ev halkının aşı durumunun gözden geçirilmesi, tedavi süresince kazanılacak en ucuz korumadır. Kemoterapi sayfasında tedavi sürecinin diğer pratik başlıkları anlatılıyor.
Aşı Sonrası Ateş ve Yan Etkiler
Aşılar sonrasında kol ağrısı, hafif ateş ve yorgunluk görülebilir. Bu belirtiler genellikle bir iki gün içinde geçer. Ancak kemoterapi alan bir hastada ateş, her zaman aşıya bağlanamaz.
Aşı sonrası ateşle enfeksiyona bağlı ateşi ayırmak her zaman mümkün olmaz. Aşıya bağlı ateş genellikle ilk gün içinde başlar ve kısa sürer; enfeksiyon ateşi ise titreme, ağrı ya da bir odağa ait bulgularla birlikte gider. Kesin ayrım yapılamadığında enfeksiyon varsayımıyla hareket edilir.
Önemli: Kemoterapi sırasında 38 derece ve üzeri ateş, aksi kanıtlanana kadar enfeksiyon olarak kabul edilir ve gecikmeden değerlendirilmelidir. Aşı yapılmış olması bu kuralı değiştirmez.
Görüşmeye gelirken aşı kayıtlarının yanınızda olması zaman kazandırır: hangi aşının hangi tarihte yapıldığı, zatürre aşısında kaçıncı dozda kalındığı ve varsa daha önce yaşanan aşı sonrası tepkiler. Kullanılan tedavinin adı ve son uygulama tarihi de gerekir; özellikle B hücrelerini baskılayan bir ilaç kullanıldıysa bekleme süresi buna göre hesaplanır.
Bu nedenle mümkün olduğunda aşı, beyaz küre sayısının en düşük olması beklenen günlere denk getirilmemeye çalışılır. Amaç bağışıklık yanıtını artırmak değil, ateş çıktığında nedenin karışmasını önlemektir. Değerlendirme süreci sayfasında ateş durumunda izlenecek yol anlatılıyor.
Sık Sorulan Sorular
Kemoterapi sırasında grip aşısı yaptırabilir miyim?
Evet. İnaktif grip aşısı kemoterapi sırasında güvenle yapılabilir ve her yıl önerilir. Burun spreyi biçimindeki canlı aşı ise bu dönemde yapılmaz.
Aşıyı kürün hangi gününde yaptırmalıyım?
Keam ve arkadaşlarının üç haftalık kürlerde yürüttüğü randomize çalışmada, aşının kürün birinci ya da on birinci günü yapılması arasında koruyucu antikor düzeyi bakımından anlamlı fark bulunmadı. Aşının yapılmış olması, günün seçiminden önemlidir.
Hangi aşılar kesinlikle yapılamaz?
Canlı mikrop içeren aşılar yapılamaz: kızamık-kabakulak-kızamıkçık, suçiçeği, canlı zona aşısı, sarıhumma, BCG, ağızdan çocuk felci ve burun spreyi grip aşısı bunların başlıcalarıdır.
Tedavi bittikten sonra aşıları tekrarlamak gerekir mi?
Kemoterapi sırasında ya da başlamadan iki hafta içinde yapılan bazı aşılar geçerli doz sayılmaz. Bu aşılar, tedavi bittikten en az üç ay sonra bağışıklık toparlandığında tekrarlanır.
Zatürre aşısı ne zaman yapılmalı?
Tercihen kemoterapi başlamadan önce yapılır. Uygulanacak aşının türü ve doz sayısı güncel ulusal bağışıklama takvimine göre belirlenir.
Ev halkımın aşı olması gerekir mi?
Evet. Ev halkının aşılanması hastayı dolaylı olarak korur. İnaktif aşıların tamamı ve kızamık, suçiçeği gibi canlı aşıların çoğu ev halkı için güvenlidir; ağızdan çocuk felci aşısı yapılmaz.
Aşı yüzünden kemoterapim gecikir mi?
Hayır. Kılavuzlar aşı için tedavinin ertelenmesini önermez. Aşı, tedavi planına uyduracak biçimde zamanlanır.
İlgili Yazılar
Kemoterapi Sonrası Yorgunluk Neden Geçmiyor?
Sayfayı Açın
ctDNA Testi Nedir? Ameliyat Sonrası Kanda Tümör İzi Aramak
Sayfayı Açınİlgili Sayfalar
Kemoterapi
Sayfayı Açın
Değerlendirme Süreci
Sayfayı Açın
Hasta Rehberi
Sayfayı Açın
İmmünoterapi
Sayfayı AçınKaynaklar
- Rubin LG, Levin MJ, Ljungman P ve ark. 2013 IDSA Clinical Practice Guideline for Vaccination of the Immunocompromised Host. Clin Infect Dis 2014;58(3):e44-e100. Bağlantı
- Kamboj M, Bohlke K, Baptiste DM ve ark. Vaccination of Adults With Cancer: ASCO Guideline. J Clin Oncol 2024;42(14):1699-1721. Bağlantı
- Nellore A, Goepfert P, Tan CS ve ark. IDSA 2025 Guidelines on the Use of Vaccines for the Prevention of Seasonal COVID-19, Influenza, and RSV Infections in Immunocompromised Patients. Clin Infect Dis 2026;ciag114. Bağlantı
- Baden LR, Swaminathan S, Almyroudis NG ve ark. Prevention and Treatment of Cancer-Related Infections, Version 3.2024, NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology. J Natl Compr Canc Netw 2024;22(9):617-644. Bağlantı
- Pedrazzoli P, Lasagna A, Cassaniti I ve ark. Vaccination for seasonal influenza, pneumococcal infection and SARS-CoV-2 in patients with solid tumors: recommendations of the Associazione Italiana di Oncologia Medica (AIOM). ESMO Open 2023;8(3):101215. Bağlantı
- Keam B, Kim MK, Choi Y ve ark. Optimal timing of influenza vaccination during 3-week cytotoxic chemotherapy cycles. Cancer 2017;123(5):841-848. Bağlantı
- Vink P, Delgado Mingorance I, Maximiano Alonso C ve ark. Immunogenicity and safety of the adjuvanted recombinant zoster vaccine in patients with solid tumors, vaccinated before or during chemotherapy: a randomized trial. Cancer 2019;125(8):1301-1312. Bağlantı
- Centers for Disease Control and Prevention. Altered Immunocompetence — General Best Practice Guidelines for Immunization (ACIP). Bağlantı
- Pedrazzoli P, Lasagna A, Cassaniti I ve ark. Vaccination for herpes zoster in patients with solid tumors: a position paper on behalf of the Associazione Italiana di Oncologia Medica (AIOM). ESMO Open 2022;7(4):100548. Bağlantı
- Rubin LG, Levin MJ, Ljungman P ve ark. 2013 IDSA Clinical Practice Guideline for Vaccination of the Immunocompromised Host, öneri 73 ve Tablo 3. Clin Infect Dis 2014;58(3):e44-e100. Bağlantı