Kanser Hastalarında Kişiye Özel Tedavi
Tedavi seçiminin tümörün moleküler özelliklerine göre nasıl kişiselleştirildiği kısa videoda anlatılıyor.
YouTube Shorts · H. İbrahim Petekkaya
Tedavi Kararı Neye Göre Verilir
Bu yöntemler birbirinin rakibi değildir; her biri farklı durumlar için tanımlanmıştır. Kanser türü ilk belirleyicidir, evre tedavinin amacını ve yoğunluğunu belirler, biyobelirteç sonuçları ise seçimi kişiselleştirir.
Akciğer adenokarsinomunda EGFR ya da ALK değişikliği hedefe yönelik tedaviyi, PD-L1 yüksekliği immünoterapiyi öne çıkarır; meme kanserinde HER2 pozitifliği anti-HER2 tedaviyi, over kanserinde BRCA ya da HRD pozitifliği PARP inhibitörünü gerektirir. Bu nedenle ileri evrede kılavuzlar, tümör dokusunda tümör genetik profillemesi yapılmadan tedaviye başlanmamasını önerir. Seçim ESMO, NCCN ve Türk Tıbbi Onkoloji Derneği kılavuzlarına dayanır; kombinasyonlar yalnızca kılavuzda tanımlı eşleşmelerle sınırlıdır.
Önemli: Bu sayfadaki bilgiler genel ilkeleri anlatır; hekim muayenesinin ve kişiye özel tedavi planının yerine geçmez. Bitkisel ürünler ve gıda takviyeleri kanser tedavisi değildir ve bazıları kullanılan ilaçlarla etkileşir; kullanılan her ürün hekime bildirilir.
Erken Erişim Programı ve Klinik Çalışmalar
Yeni ilaçlar faz çalışmalarından geçerken etkinlik ve güvenlik verileri toplanıyor; standart seçenekleri tükenen hastalar için erken erişim yollarının nasıl işlediği anlatılıyor.
Reel · @prof.dr.petekkaya
Genetik Profilleme Tedavi Planını Değiştirebilir mi
Aynı tanıyı alan iki hastada bile hastalığın biyolojik davranışı farklı olabiliyor; profillemenin planı hangi noktalarda değiştirdiği anlatılıyor.
Reel · @prof.dr.petekkaya
Süreç ve Yan Etki Takibi
Tedavi kürler hâlinde verilir; kür, ilacın uygulanıp vücudun toparlanmasının beklendiği iki ila dört haftalık bir döngüdür. Yanıt her iki ila üç kürde bir tomografi ya da MR ile değerlendirilir; hastalık ilerlerse bir sonraki basamağa geçilir. Raporların hazırlanması değerlendirme süreci sayfasında anlatılır.
Her sınıfın öngörülebilir yan etkileri vardır ve önlemler tedaviyle birlikte başlar: kemoterapide bulantı ilaçları ve kan sayımı takibi, immünoterapide tiroid, karaciğer ve şeker izlemi, hedefe yönelik ilaçlarda cilt ve tansiyon kontrolü. Ateş, nefes darlığı, durmayan kusma ya da ishal aynı gün bildirilir. Mevcut planı için ikinci bir değerlendirme isteyenler ikinci görüş sayfasına bakabilir.
Sık Sorulan Sorular
Kemoterapi, akıllı ilaç ve immünoterapi arasındaki fark nedir?
Üçü farklı mekanizmayla çalışır. Kemoterapi hızlı bölünen tüm hücreleri etkiler; bu nedenle saç, kan ve sindirim sistemi hücrelerinde de yan etki yapar. Hedefe yönelik tedavi tümördeki belirli bir gen değişikliğine bağlanır ve yalnızca bu hedefi taşıyan tümörlerde işe yarar. İmmünoterapi ise kanser hücresini değil bağışıklık sistemini etkiler ve vücudun tümörü tanımasını sağlar.
Hangi tedavi daha iyidir sorusu neden yanlıştır?
Çünkü bu yöntemler farklı durumlar için tanımlanmış araçlardır. Tümörde EGFR mutasyonu varsa hedefe yönelik tedavi öne çıkar; aynı ilaç mutasyon taşımayan tümörde işe yaramaz. İmmünoterapi PD-L1 ya da MSI yüksek tümörlerde yarar sağlarken bazı türlerde etkisizdir. Doğru soru, bu tümör için kılavuzların hangi sırayı önerdiğidir.
Tedaviler birlikte verilir mi?
Evet, sık sık birlikte ya da ardışık verilir. Kemoterapi ile immünoterapi akciğer, mide, üçlü negatif meme ve rahim ağzı kanserinde birinci basamakta birlikte uygulanır; hormon tedavisi ile CDK4/6 inhibitörü hormon pozitif meme kanserinde birlikte kullanılır. Kombinasyon yan etkileri de toplayabildiğinden yalnızca kılavuza girmiş eşleşmeler uygulanır.
Tedavi seçiminde genetik testin rolü nedir?
Genetik test, hedefe yönelik tedavi ve bazı immünoterapi kararlarının ön koşuludur. Tümör dokusundan yapılan test EGFR, ALK, KRAS, BRAF, HER2, MSI ve PD-L1 gibi belirteçleri gösterir. Kandan yapılan kalıtsal test ise BRCA gibi doğuştan taşınan değişiklikleri bulur ve hem ilaç kararını hem aile riskini ilgilendirir. Kemoterapi kararı için genetik test gerekmez.
Hormon tedavisi de sistemik tedavi midir?
Evet; hormonla büyüyen tümörlerde hormonun üretimini ya da etkisini engelleyen ilaçlarla yapılır ve tıbbi onkolog tarafından planlanır. Hormon reseptörü pozitif meme kanserinde tamoksifen ve aromataz inhibitörleri beş ila 10 yıl kullanılır. Ağızdan ya da iğneyle uygulanır; sıcak basması, eklem ağrısı ve kemik erimesi gibi uzun süreli etkileri izlenir.
Radyoterapi tıbbi onkolog tarafından mı verilir?
Hayır; radyoterapi radyasyon onkolojisi uzmanı tarafından planlanır ve uygulanır. Tıbbi onkolog ilaç tedavisinden sorumludur, cerrahi ise ilgili cerrahi dalın işidir. Üç uzmanlık tümör kurulunda birlikte karar verir. Kemoradyoterapide tıbbi onkolog ilacı, radyasyon onkoloğu ışını planlar ve hasta iki hekim tarafından birlikte izlenir.
Palyatif tedavi ne demektir?
Palyatif tedavi, hastalığın belirtilerini hafifletmeyi ve yaşam kalitesini korumayı amaçlar. Tedavinin bırakılması anlamına gelmez; tedavinin amacı değişir. Kemoterapi, hedefe yönelik tedavi ve immünoterapi de palyatif amaçla verilebilir. Ağrı kontrolü, beslenme desteği ve psikolojik destek bu yaklaşımın parçasıdır ve hastalığın her evresinde uygulanabilir.
İlgili Sayfalar
Kaynaklar ve Kılavuzlar
- European Society for Medical Oncology. ESMO Clinical Practice Guidelines, konu başlıklarına göre. Bağlantı
- National Comprehensive Cancer Network. NCCN Guidelines for Patients. Bağlantı
- National Cancer Institute (cancer.gov). Types of cancer treatment. Bağlantı
- Eisenhauer EA ve ark. New response evaluation criteria in solid tumours: revised RECIST guideline (version 1.1). Eur J Cancer 2009;45(2):228-247. Bağlantı
- Türk Tıbbi Onkoloji Derneği. Kılavuzlar ve hasta bilgilendirme kaynakları. Bağlantı
