BBK Nedir ve Kimlerde Görülür
Bazal hücreli karsinom (BBK), derinin üst tabakası olan epidermisin en altındaki bazal hücrelerden köken alan kanserdir ve insanlarda en sık görülen kanser türüdür. Cilt kanserlerinin yaklaşık yüzde 75'ini oluşturur; IARC verilerine göre dünyada yılda bir milyondan fazla melanom dışı cilt kanseri tanısı konulur ve bunların büyük bölümü BBK'dir. Tümör yıllar içinde yavaş büyür, çevre dokuya ilerler ancak lenf bezlerine ya da uzak organlara yayılması yüzde 0,1'in altındadır.
BBK en çok 60 yaş üzerinde, açık tenli ve yaşamı boyunca güneşe çok maruz kalmış kişilerde görülür; olguların yaklaşık yüzde 80'i baş ve boyunda, özellikle burun, yanak, alın ve kulakta yerleşir. Sigara, radyoterapi görmüş deri, arsenik maruziyeti ve organ nakli sonrası bağışıklığı baskılayan ilaçlar riski artırır. Diğer cilt kanseri türleri cilt kanserleri sayfasında karşılaştırılır.
Genç yaşta ve çok sayıda BBK gelişen kişilerde kalıtsal Gorlin sendromu (bazal hücreli nevüs sendromu) düşünülür; bu durum PTCH1 genindeki doğuştan taşınan (germline) mutasyonla ortaya çıkar ve çene kistleri, avuç içi çukurcukları ile birlikte görülür. Gorlin sendromlu kişilerde ömür boyu dermatoloji takibi gerekir. Genel toplumda BBK için tarama programı yoktur; iyileşmeyen yara ya da yeni çıkan parlak kabarıklık olan herkes dermatolojiye başvurur.
Belirtiler ve Görünüm
BBK'nin en tipik belirtisi, güneş gören bir bölgede aylar ya da yıllar içinde yavaşça büyüyen, parlak ya da inci gibi görünen, üzerinde ince damarlar seçilen bir kabarıklıktır. Ortası çöküp ülserleşebilir, kabuklanır, kanar ve iyileşir gibi olup tekrar açılır; ağrı genellikle yoktur. Görünüm alt tipe göre değişir ve alt tip tedavi seçimini etkiler; patolog bu ayrımı biyopside yapar.
- Nodüler BBK
- En sık alt tiptir (yaklaşık yüzde 60); yüzde yerleşen, parlak, pembe ya da ten renginde, üzerinde ince kırmızı damarlar bulunan kubbe biçimli kabarıklıktır. Büyüdükçe ortası çöker ve ülserleşir. Cerrahi çıkarma ile tedavi edilir.
- Yüzeyel BBK
- Gövde, kol ve bacakta pembe, hafif pullu, yassı ve sınırları belirgin plak olarak görülür; egzama ya da mantar ile karıştırılabilir. Deriye derin inmediği için krem, kriyoterapi ya da fotodinamik tedavi gibi cerrahi dışı seçenekler bu tipte uygundur.
- Morfeaform (sklerozan) BBK
- Yara izine benzeyen sert, beyazımsı ya da sarımsı, sınırları belirsiz bir alandır; klinik görünen sınırın ötesine yayıldığı için tanı ve tam çıkarma güçtür. Yüksek riskli alt tiptir; Mohs cerrahisi ya da geniş sınırlı eksizyon gerektirir ve nüks oranı diğer tiplerden yüksektir.
- Pigmente BBK
- Nodüler ya da yüzeyel tipin kahverengi ya da siyah pigment içeren biçimidir; melanomla karıştırılabilir ve dermatoskopi ile ayırt edilir. Melanom şüphesinde malign melanom sayfasındaki ölçütler değerlendirilir.
Tanı ve Evreleme
BBK tanısı dermatoskopi (büyüteçli ışıklı cilt incelemesi) ile şüphelenilen lezyondan alınan punch, tıraşlama ya da eksizyonel biyopsinin patolojik incelemesiyle konur; patoloji raporu alt tipi, derinliği ve sinir çevresi tutulumu (perinöral invazyon) bildirir. Tanı için kan testi ya da görüntüleme gerekmez; bilgisayarlı tomografi ya da MR yalnızca kemik, göz çukuru ya da sinir tutulumundan şüphelenilen büyük ve derin tümörlerde istenir.
BBK'de klasik TNM evrelemesinden çok NCCN ve Avrupa (EADO/EDF/EORTC 2023) kılavuzlarındaki risk sınıflaması kullanılır; çünkü tümörlerin neredeyse tamamı lenf bezi ve uzak metastaz olmadan başvurur. Düşük risk: gövde ve ekstremitede 2 cm altında, nodüler ya da yüzeyel, sınırları belirgin, ilk kez çıkan tümör. Yüksek risk: yüz, kulak, el, ayak ve genital bölge yerleşimi, sınırları belirsiz, morfeaform ya da infiltratif alt tip, perinöral invazyon, tekrarlamış tümör, radyoterapi görmüş deri ve bağışıklık baskılanması. Tedavi seçimi bu risk sınıfına ve tümörün yerine göre hekim tarafından belirlenir.
Lokal ileri BBK, cerrahi ya da radyoterapinin uygulanamadığı ya da kabul edilemez işlev ve şekil kaybına yol açacağı büyük, derin, tekrarlamış ya da kemik ve göz çukuruna ilerlemiş tümörü tanımlar; bu karar cerrah, radyasyon onkoloğu ve tıbbi onkoloğun birlikte katıldığı kurulda alınır. Metastatik BBK ise lenf bezine, akciğere ya da kemiğe yayılmış çok nadir olguları kapsar. Bu iki grup tıbbi onkoloji tedavisinin konusudur; başvuru ve rapor değerlendirme adımları değerlendirme süreci sayfasında anlatılır.
Cerrahi ve Lokal Tedaviler
BBK'lerin büyük çoğunluğu dermatoloji, plastik cerrahi ya da dermatolojik cerrahi tarafından yerel anesteziyle cerrahi olarak çıkarılır ve tıbbi onkoloji görüşü gerektirmez. Standart eksizyonda tümör 4 mm sağlam sınırla alınır ve patoloji sınırın temiz olduğunu doğrular; düşük riskli tümörlerde beş yıllık nüks oranı yüzde 5'in altındadır. Mohs mikrografik cerrahisi, ameliyat sırasında çıkarılan dokunun sınırlarının katman katman mikroskopla incelendiği yöntemdir; yüz gibi doku korumanın önemli olduğu bölgelerde ve yüksek riskli tümörlerde en düşük nüks oranını sağlar. Onarım plastik cerrahi tarafından planlanır.
| Tedavi | Uygun olduğu durum | Uygulayan branş |
|---|---|---|
| Standart cerrahi eksizyon | Düşük ve orta riskli tümörlerin büyük çoğunluğu; 4 mm sınırla | Dermatoloji, plastik cerrahi |
| Mohs mikrografik cerrahisi | Yüz, göz çevresi, burun, kulak yerleşimi; morfeaform ve tekrarlamış tümörler | Dermatolojik cerrahi |
| Radyoterapi | Ameliyat istemeyen ya da ameliyata uygun olmayan ileri yaş hastalar; cerrahi sınır pozitif ya da perinöral invazyon varsa ameliyat sonrası ek tedavi | Radyasyon onkolojisi |
| Küretaj ve elektrokoter, kriyoterapi | Gövde ve ekstremitede küçük, düşük riskli nodüler ya da yüzeyel tümörler | Dermatoloji |
| Topikal imikimod ya da 5-florourasil, fotodinamik tedavi | Yalnızca yüzeyel tip, düşük riskli bölge; cerrahiden yüksek nüks oranı kabul ediliyorsa | Dermatoloji |
| Hedgehog yolu inhibitörü, immünoterapi | Lokal ileri ya da metastatik tümör; cerrahi ve radyoterapi uygun değilse | Tıbbi onkoloji |
Radyoterapi, ameliyat olamayan ya da istemeyen yaşlı hastalarda cerrahiye yakın kontrol sağlar; ancak genç hastalarda uzun vadede tedavi alanında yeni cilt kanseri ve doku değişikliği riski nedeniyle ilk seçenek değildir ve Gorlin sendromunda kullanılmaz. Tedavi seçimi evre, patoloji ve tümörün yerine göre hekim tarafından belirlenir; hastanın görünüm ve işlev beklentisi karara katılır.
Önemli: Bu sayfadaki bilgiler genel ilkeleri anlatır; hekim muayenesinin ve kişiye özel tedavi planının yerine geçmez. Bazal hücreli karsinomların büyük çoğunluğunda ilk başvuru yeri dermatolojidir; tıbbi onkoloji görüşü lokal ileri ve metastatik hastalık için gerekir. İlaçların ruhsat ve geri ödeme durumu 21.09.2026 itibarıyla muayenede güncel hâliyle konuşulur.
Lokal İleri ve Metastatik BBK'de Sistemik Tedavi
Sistemik tedavi (tüm vücuda etki eden ilaç tedavisi), BBK'de yalnızca cerrahi ve radyoterapiyle kontrol edilemeyen lokal ileri tümörlerde ve metastatik hastalıkta gerekir; bu olgular tüm BBK'lerin yüzde 1'inden azdır. Birinci basamak tedavi hedgehog yolu inhibitörleridir: BBK'lerin yaklaşık yüzde 90'ında PTCH1 ya da SMO genindeki mutasyon hedgehog sinyal yolunu sürekli açık tutar ve tümör bu yola bağımlı büyür. Vismodegib (ERIVANCE çalışması) ve sonidegib (BOLT çalışması) bu yolu SMO proteini düzeyinde bloke eden, günde bir kez ağızdan alınan hedefe yönelik ilaçlardır (akıllı ilaç); lokal ileri hastalıkta hastaların yaklaşık yüzde 45 ila 60'ında tümör küçülür ve yanıt genellikle ilk iki ila üç ayda görülür.
Hedgehog inhibitörlerinin yan etkileri hastaların çoğunda görülür ve tedaviye uyumu belirler: kas krampları (yaklaşık üçte ikisinde), tat kaybı ya da bozukluğu, saç dökülmesi, kilo kaybı, halsizlik ve bulantı. Bu yan etkiler ilaç kesildiğinde geriler; yönetim için doz aralıklı verilebilir ya da planlı ilaç tatili yapılabilir. İlaç doğmamış bebekte ağır gelişim kusuruna yol açtığı için tedavi sırasında ve vismodegibde tedavi bitiminden 24 ay, sonidegibde 20 ay sonrasına kadar etkili gebelikten korunma zorunludur; kan bağışı da yasaktır. Hedefe yönelik ilaç sınıfının genel ilkeleri akıllı ilaç tedavisi sayfasında anlatılır.
Hedgehog inhibitörü altında ilerleyen ya da bu ilacı yan etki nedeniyle kullanamayan hastalarda ikinci basamak PD-1 inhibitörü semiplimabdır; faz 2 çalışmasında lokal ileri hastaların yaklaşık yüzde 30'unda tümör küçülmüş ve yanıtlar uzun sürmüştür. İmmünoterapi damar yoluyla üç haftada bir uygulanır; bağışıklık kaynaklı yan etkiler (tiroid bozukluğu, kolit, döküntü, pnömonit) düzenli izlenir ve genel ilkeler immünoterapi sayfasında anlatılır. Hedgehog inhibitörünün cerrahi öncesi tümörü küçültmek için (neoadjuvan) kullanılması ve Gorlin sendromunda yeni tümörleri önlemesi kılavuzlarda seçilmiş hastalar için değerlendirme konusudur; kemoterapi (platin) yalnızca diğer seçenekler tükendiğinde nadiren kullanılır.
Nüks ve Takip
BBK tedavisinden sonra takip iki amaç taşır: aynı bölgede nüksü erken yakalamak ve yeni tümörleri bulmak. Tedavi edilmiş bir BBK'nin aynı yerde tekrarlama olasılığı düşük riskli tümörde yüzde 5'in altında, yüksek riskli tümörde ve pozitif cerrahi sınırda daha yüksektir; nükslerin çoğu ilk üç yıl içinde görülür. Bir BBK geçiren kişide beş yıl içinde yeni bir BBK gelişme olasılığı yaklaşık yüzde 40 olduğu için takibin ağırlığı yeni lezyon aramaya kayar; bu kişilerde skuamöz hücreli karsinom ve melanom riski de artmıştır.
NCCN ve Avrupa kılavuzları tam cilt muayenesini ilk yıl altı ayda bir, ardından yılda bir ve en az beş yıl önerir; çok sayıda tümör, yüksek riskli tümör, bağışıklık baskılanması ve Gorlin sendromunda kontrol üç ila altı ayda bir ve ömür boyudur. Hedgehog inhibitörü ya da immünoterapi alan hastalarda tıbbi onkoloji izlemi her kürde yan etki ve iki ila üç ayda bir görüntüleme ya da fotoğraflı klinik ölçümle yanıt değerlendirmesini içerir. Hasta ayda bir aynayla kendi cildini kontrol eder; iyileşmeyen yeni yara, ameliyat izinde kabarıklık ya da kanama kontrol tarihi beklenmeden bildirilir.
Güneş koruması takibin parçasıdır: SPF 30 ve üzeri geniş spektrumlu krem, şapka ve giysi, 11.00 ile 16.00 arasında gölge ve solaryumdan uzak durma yeni tümör riskini azaltır. ONTRAC çalışmasında nikotinamid (B3 vitamini) yüksek riskli kişilerde yeni cilt kanseri sayısını azaltmıştır; bu kullanım hekimle konuşularak değerlendirilir. Lokal ileri ya da metastatik BBK için tıbbi onkoloji değerlendirmesi istemek üzere iletişim sayfasındaki yollarla yazılabilir; patoloji raporu ve varsa görüntüleme görüşme öncesinde incelenir.
Sık Sorulan Sorular
BBK nedir?
BBK, bazal hücreli karsinomun kısaltmasıdır; derinin en üst tabakasının (epidermis) en altında yer alan bazal hücrelerden çıkan cilt kanseridir. İnsanlarda en sık görülen kanser türüdür ve cilt kanserlerinin yaklaşık dörtte üçünü oluşturur. Çoğunlukla güneş gören yüz, burun, kulak ve boyun bölgesinde, yıllar içinde yavaşça büyüyen parlak bir kabarıklık ya da iyileşmeyen yara olarak ortaya çıkar. Uzak organlara yayılması çok nadirdir; tedavi büyük çoğunlukla cerrahi ya da lokal yöntemlerle tamamlanır.
Bazal hücreli karsinom öldürür mü?
Bazal hücreli karsinom çok nadiren ölüme yol açar; tümör uzak organlara yayılmadığı için hastaların büyük çoğunluğunda cerrahi ya da lokal tedaviyle kalıcı olarak kontrol edilir. Ölüm riski, yıllarca tedavi edilmeyip göz, burun, kemik ya da kafatasına ilerlemiş tümörlerde ve olguların yüzde 0,1'inden azında görülen metastatik hastalıkta söz konusudur. Bu nadir durumlarda da hedgehog yolu inhibitörleri ve immünoterapi ile hastalık kontrol altına alınabilir. Sonuç tümörün büyüklüğüne, yerine ve tedaviye yanıta göre kişiden kişiye değişir.
Bazal hücreli karsinom yayılır mı?
Bazal hücreli karsinom lenf bezlerine ya da uzak organlara çok nadiren yayılır; metastaz oranı Avrupa kılavuzlarına göre yüzde 0,1'in altındadır. Tümörün asıl özelliği yerinde büyüyerek deriyi, kıkırdağı ve kemiği tahrip etmesidir; yüzde, göz çevresinde ya da burunda uzun süre tedavi edilmeyen tümörler bu nedenle sorun yaratır. Metastaz görülen nadir olgular genellikle çok büyük, derin, tekrarlamış ya da yıllardır ihmal edilmiş tümörlerdir. Bu olgularda tıbbi onkolog sistemik tedaviyi planlar.
Tedavi edilmezse ne olur?
Tedavi edilmeyen bazal hücreli karsinom kendiliğinden geçmez; yıllar içinde büyür, ülserleşir ve kanar, komşu deriyi, kası, kıkırdağı ve kemiği tahrip eder. Göz kapağı, burun ve kulak gibi bölgelerde bu ilerleme görme kaybına, kalıcı şekil bozukluğuna ve büyük onarım ameliyatlarına yol açar. Kafatası ve sinir tutulumu nadir ancak ciddi sonuçtur. Erken dönemde tedavi edilen tümörlerin büyük çoğunluğu küçük bir ameliyatla iz bırakmadan çıkarıldığı için şüpheli lezyon bekletilmeden dermatolojiye gösterilir.
Krem ile tedavi edilir mi?
Evet; yalnızca yüzeyel tipte, küçük ve düşük riskli bölgelerde (gövde, kol, bacak) yerleşmiş bazal hücreli karsinomlar imikimod ya da 5-florourasil kremi ile tedavi edilebilir. İmikimod haftada beş gün altı hafta, 5-florourasil günde iki kez dört hafta uygulanır ve tedavi alanında kızarıklık, kabuklanma ve yara oluşur. Kremle tedavi sonrası nüks oranı cerrahiden yüksektir; bu nedenle nodüler, morfeaform, yüz yerleşimli ya da tekrarlamış tümörlerde krem kullanılmaz. Karar biyopsi sonucuna göre dermatolog tarafından verilir.
Hedgehog inhibitörü nedir?
Hedgehog inhibitörü, bazal hücreli karsinomun büyümesini sağlayan hedgehog sinyal yolunu bloke eden ağızdan alınan hedefe yönelik ilaçtır (akıllı ilaç); vismodegib ve sonidegib bu sınıftadır. Cerrahi ve radyoterapiye uygun olmayan lokal ileri ya da metastatik tümörlerde tıbbi onkolog tarafından kullanılır ve hastaların yaklaşık yüzde 45 ila 60'ında tümörü küçültür. En sık yan etkileri kas krampları, tat kaybı, saç dökülmesi, kilo kaybı ve halsizliktir. Doğmamış bebeğe zarar verdiği için tedavi sırasında ve sonrasında gebelikten korunma zorunludur.
Kontroller ne sıklıkla yapılır?
Bazal hücreli karsinom tedavisinden sonra dermatoloji kontrolü ilk yıl altı ayda bir, sonra yılda bir yapılır ve en az beş yıl sürer; birden fazla tümör ya da yüksek riskli tümör geçirenlerde ve Gorlin sendromunda kontrol üç ila altı ayda bir ve ömür boyudur. Bir bazal hücreli karsinom geçiren kişide beş yıl içinde yeni bir tümör gelişme olasılığı yaklaşık yüzde 40'tır; bu nedenle takip nüksten çok yeni lezyon aramaya yöneliktir. Hasta ayda bir kendi cildini kontrol eder ve güneş korumasını sürdürür.
İlgili Sayfalar
Cilt Kanserleri
Sayfayı Açın
Malign Melanom
Sayfayı Açın
Akıllı İlaç Tedavisi
Sayfayı Açın
İmmünoterapi
Sayfayı Açın
Değerlendirme Süreci
Sayfayı Açın
İletişim
Sayfayı AçınKaynaklar ve Kılavuzlar
- Peris K ve ark. European consensus-based interdisciplinary guideline for diagnosis and treatment of basal cell carcinoma, update 2023 (EADO, EDF, EORTC). Eur J Cancer 2023;192:113254. Bağlantı
- National Comprehensive Cancer Network. NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology: Basal Cell Skin Cancer. Bağlantı
- Sekulic A ve ark. Efficacy and safety of vismodegib in advanced basal-cell carcinoma (ERIVANCE BCC). N Engl J Med 2012;366:2171-2179. Bağlantı
- Migden MR ve ark. Treatment with two different doses of sonidegib in patients with locally advanced or metastatic basal cell carcinoma (BOLT). Lancet Oncol 2015;16(6):716-728. Bağlantı
- Stratigos AJ ve ark. Cemiplimab in locally advanced basal cell carcinoma after hedgehog inhibitor therapy: an open-label, multi-centre, single-arm, phase 2 trial. Lancet Oncol 2021;22(6):848-857. Bağlantı
- Chen AC ve ark. A phase 3 randomized trial of nicotinamide for skin-cancer chemoprevention (ONTRAC). N Engl J Med 2015;373:1618-1626. Bağlantı
- National Cancer Institute. Skin Cancer Treatment (PDQ), hasta sürümü. Bağlantı
- Cancer Research UK. Basal cell skin cancer. Bağlantı
- International Agency for Research on Cancer (WHO). GLOBOCAN 2022, Global Cancer Observatory. Bağlantı
- Türk Tıbbi Onkoloji Derneği. Kılavuzlar ve hasta bilgilendirme kaynakları. Bağlantı