Akciğer Kanseri Belirtileri ve Risk Etkenleri
Akciğer kanserinin en sık belirtileri üç haftadan uzun süren öksürük, kanlı balgam, nefes darlığı, göğüs ağrısı, ses kısıklığı ve açıklanamayan kilo kaybıdır. Tekrarlayan zatürre ya da bronşit de uyarıcı olabilir. İleri evrede kemik ağrısı, baş ağrısı, denge bozukluğu ya da yüz ve boyunda şişlik gibi yayılıma bağlı belirtiler görülür. Erken evre tümörlerin çoğu belirti vermez ve başka nedenle çekilen görüntülemede rastlantıyla bulunur.
Akciğer kanseri dünyada kansere bağlı ölümlerin ilk sırasındadır; IARC verilerine göre 2022'de 2,5 milyon yeni tanı konulmuştur. Türkiye Kanser İstatistikleri de erkeklerde akciğer kanserini ilk sırada gösterir. En önemli risk etkeni sigaradır; olguların yaklaşık yüzde 80'i tütün kullanımıyla ilişkilidir. Pasif duman, radon gazı, asbest, hava kirliliği ve ailede akciğer kanseri öyküsü diğer etkenlerdir.
Sigara içmeyenlerde de akciğer kanseri gelişir; bu hastalarda tümör daha sık adenokarsinom tipindedir ve EGFR ya da ALK gibi tedaviyi belirleyen gen değişiklikleri daha sık bulunur. Sigarayı bırakmak her yaşta riski azaltır ve tedavi sırasında bırakmak yan etkileri ve sonuçları olumlu etkiler. Üç haftadan uzun süren öksürük, kanlı balgam ya da nefes darlığı olan herkes hekime başvurur.
Küçük Hücreli ve Küçük Hücreli Dışı Ayrımı
Akciğer kanseri patolojide iki ana gruba ayrılır ve bu ayrım tedaviyi baştan belirler. Küçük hücreli dışı akciğer kanseri olguların yaklaşık yüzde 85'ini, küçük hücreli akciğer kanseri yüzde 15'ini oluşturur (ESMO kılavuzları). Patolog bu ayrımı mikroskopta ve immünohistokimya boyalarıyla yapar.
- Küçük hücreli dışı akciğer kanseri (KHDAK)
- Adenokarsinom, skuamöz hücreli karsinom ve büyük hücreli karsinom alt tiplerini içerir. Daha yavaş büyür; erken evrede cerrahiyle tedavi edilebilir. Adenokarsinomda hedefe yönelik tedaviye yol açan gen değişiklikleri sık bulunduğu için moleküler test zorunludur.
- Küçük hücreli akciğer kanseri (KHAK)
- Hızlı büyür ve erken yayılır; tanı anında olguların üçte ikisi yaygın evrededir. Kemoterapiye ve radyoterapiye çok duyarlıdır; cerrahi nadiren uygulanır. Yaygın evrede kemoterapiye immünoterapi eklenir.
- Sınırlı ve yaygın evre
- Küçük hücreli kanserde TNM yerine bu iki evre kullanılır. Sınırlı evrede tümör tek bir radyoterapi alanına sığar ve eş zamanlı kemoradyoterapi verilir; yaygın evrede sistemik tedavi ön plandadır.
Akciğer Kanserinde Genetik Test Ne Zaman Yapılmalı
Genetik testler hastalık ilerledikten sonra başvurulacak son seçenek değil; mümkünse tanı anında ve ilk basamak tedavi planlanırken çalışılmasının nedeni anlatılıyor.
Tanı ve Evreleme
Akciğer kanseri tanısı bilgisayarlı tomografide görülen kitleden bronkoskopi, BT eşliğinde iğne biyopsisi ya da EBUS (ultrason eşliğinde bronkoskopik lenf bezi örneklemesi) ile doku alınarak konur. Evreleme için PET-BT ve beyin MR çekilir; kalp ve solunum fonksiyonları cerrahi ya da radyoterapi uygunluğu için değerlendirilir. Biyopsi dokusu hem patoloji hem moleküler test için yeterli olmalıdır; yetersizse yeniden biyopsi ya da likit biyopsi (kandan dolaşan tümör DNA'sı analizi) planlanır.
Küçük hücreli dışı akciğer kanseri TNM sistemine göre evrelenir; 2024'te yayımlanan IASLC 9. baskı kullanılır. Tümörün büyüklüğü (T), lenf bezi tutulumu (N) ve uzak metastaz (M) birlikte değerlendirilir. Tedavi seçimi evre, patoloji ve moleküler bulgulara göre hekim tarafından belirlenir; cerrahi ve radyoterapi kararları göğüs cerrahisi ve radyasyon onkolojisi ile birlikte alınır.
| Evre | Tanım | Tedavi yaklaşımı |
|---|---|---|
| Evre 1 | Tümör 4 cm ve altında, lenf bezi tutulumu yok | Cerrahi; ameliyat olamayan hastada stereotaktik radyoterapi |
| Evre 2 | Tümör 4 cm üzerinde ya da akciğer içi lenf bezi tutulumu | Cerrahi öncesi ya da sonrası kemoterapi ve immünoterapi; EGFR mutasyonunda adjuvan osimertinib |
| Evre 3 | Mediastinal (göğüs ortası) lenf bezi tutulumu ya da komşu yapılara yayılım; lokal ileri | Ameliyat edilebilirse perioperatif tedavi ve cerrahi; edilemezse eş zamanlı kemoradyoterapi, ardından bir yıl durvalumab ya da EGFR mutasyonunda osimertinib |
| Evre 4 | Karşı akciğer, plevra sıvısı ya da uzak organlara metastaz (yayılım) | Biyobelirteç sonucuna göre hedefe yönelik tedavi, immünoterapi ya da kemoimmünoterapi |
Aynı Tanı, Farklı Tedavi
İki akciğer kanseri hastasından birinde EGFR, diğerinde KRAS ya da ROS1 değişikliği bulunabiliyor; bu farkın tedavi seçimini nasıl değiştirdiği anlatılıyor.
Biyobelirteç Testleri ve Tedaviye Etkisi
Küçük hücreli dışı akciğer kanserinde tedaviye başlamadan önce tümör dokusunda sürücü gen değişiklikleri ve PD-L1 düzeyi test edilir; ESMO ve NCCN kılavuzları ileri evre adenokarsinomda bu panelin sonucu gelmeden sistemik tedaviye başlanmamasını önerir. Testler yeni nesil dizileme (NGS) ile tek seferde yapılır ve sonuç genellikle 10 ila 14 iş günü sürer. Adenokarsinomların yaklaşık yarısında tedaviyi değiştiren bir hedef bulunur.
| Biyobelirteç | Sıklık (adenokarsinom) | Tedaviye etkisi |
|---|---|---|
| EGFR mutasyonu | Yüzde 10 ila 15 (Avrupa); sigara içmeyenlerde daha sık | Birinci basamak osimertinib; erken evrede cerrahi sonrası üç yıl osimertinib |
| ALK füzyonu | Yüzde 3 ila 5 | Alektinib, brigatinib ya da lorlatinib; beyin metastazında da etkili |
| ROS1 füzyonu | Yüzde 1 ila 2 | Krizotinib, entrektinib, repotrektinib; zidesamtinib klinik araştırma kapsamında incelenmektedir |
| KRAS G12C mutasyonu | Yüzde 12 ila 13 | İkinci basamakta sotorasib ya da adagrasib; birinci basamakta kemoimmünoterapi |
| BRAF V600E mutasyonu | Yüzde 1 ila 2 | Dabrafenib ile trametinib ya da enkorafenib ile binimetinib |
| MET ekzon 14 atlaması | Yüzde 3 | Kapmatinib ya da tepotinib |
| RET füzyonu | Yüzde 1 ila 2 | Selperkatinib ya da pralsetinib |
| HER2 mutasyonu, NTRK füzyonu | Yüzde 1 ila 3 | Trastuzumab derukstekan (sevabertinib klinik araştırma kapsamında incelenmektedir); larotrektinib ya da entrektinib |
| PD-L1 (TPS) | Yüzde 50 ve üzeri: olguların yaklaşık üçte biri | Sürücü mutasyon yoksa TPS yüzde 50 ve üzerinde tek başına immünoterapi; altında kemoimmünoterapi |
Hedefe yönelik tedavi (akıllı ilaç), tümördeki bu değişikliğe bağlanan ve ağızdan alınan ilaçlardır; sürücü mutasyon varsa immünoterapiden daha etkilidir ve önce kullanılır. Bu ilaçlar hastalık ilerleyene ya da yan etki nedeniyle kesilene kadar, çoğu hastada bir yıldan uzun süre kullanılır. Direnç geliştiğinde yeni biyopsi ya da likit biyopsi ile direnç mekanizması araştırılır ve bir sonraki basamak buna göre seçilir; ayrıntılar akıllı ilaç tedavisi sayfasında anlatılır.
Önemli: Bu sayfadaki bilgiler genel ilkeleri anlatır; hekim muayenesinin ve kişiye özel tedavi planının yerine geçmez. Ruhsat ve geri ödeme durumu ilaçtan ilaca farklıdır ve 21.09.2026 itibarıyla muayenede güncel hâliyle konuşulur.
Likit Biyopsi mi, Doku Biyopsisi mi
Doksan sekiz yaşında, akciğerinde kitle bulunan ve iğne biyopsisi riskli olan bir hastanın hikâyesi üzerinden iki yöntemin nerede devreye girdiği anlatılıyor.
Evreye Göre Tedavi Seçenekleri
Erken evre (evre 1 ve 2) küçük hücreli dışı akciğer kanserinde ana tedavi cerrahidir; ameliyat olamayan hastalarda stereotaktik radyoterapi aynı amaçla kullanılır. Tümör 4 cm üzerinde ya da lenf bezi tutulumu varsa ameliyat öncesi kemoterapi ile immünoterapi (CheckMate 816, KEYNOTE-671) ya da ameliyat sonrası kemoterapi verilir; EGFR mutasyonu olan hastalarda ameliyat sonrası üç yıl osimertinib (ADAURA) nüksü azaltır. Kemoterapi genellikle dört kür, üç haftada bir uygulanır.
Lokal ileri (evre 3) hastalıkta ameliyat edilemeyen tümörlerde altı ila yedi hafta eş zamanlı kemoradyoterapi verilir; ardından PACIFIC çalışmasına göre bir yıl durvalumab, EGFR mutasyonu varsa LAURA çalışmasına göre osimertinib ile devam edilir. Bu yaklaşım evre 3 hastalıkta hastalığın geri dönme riskini belirgin biçimde azaltmıştır.
Metastatik (evre 4) hastalıkta amaç hastalığı uzun süre kontrol altında tutmak ve yaşam kalitesini korumaktır; tedavi biyobelirteç sonucuna göre üç yoldan birine gider: sürücü mutasyon varsa hedefe yönelik tedavi, PD-L1 yüksekse tek başına immünoterapi, diğer durumlarda kemoterapi ile immünoterapi. Kemik ya da beyin metastazında radyoterapi eklenir; beyin metastazı olan EGFR ve ALK pozitif hastalarda beyne geçen hedefe yönelik ilaçlar çoğu zaman önce denenir. Küçük hücreli akciğer kanserinde yaygın evrede dört kür platin ve etoposid ile atezolizumab ya da durvalumab, sınırlı evrede kemoradyoterapi sonrası durvalumab (ADRIATIC) kullanılır.
Tedavi süresi evreye göre değişir: erken evrede aktif tedavi üç ila altı ay, evre 3'te kemoradyoterapi ve immünoterapiyle yaklaşık 14 ay, metastatik hastalıkta ilaç etkili olduğu sürece devam eder. Metastatik hastalıkta immünoterapi genellikle en fazla iki yıl verilir; hedefe yönelik ilaçlar süre sınırı olmadan sürdürülür. Başka merkezde başlanmış bir plan için ikinci görüş istenebilir.
İmmünoterapi Hangi Evrede Verilir
İmmünoterapi (PD-1 ya da PD-L1 inhibitörleri: pembrolizumab, nivolumab, atezolizumab, durvalumab), akciğer kanserinde evre 2'den evre 4'e kadar kullanılır; hangi evrede nasıl verileceği kılavuzlarda tanımlıdır. Evre 2 ve 3'te ameliyat öncesi kemoterapiyle üç ila dört kür, ameliyat sonrası tek başına bir yıla tamamlanır. Ameliyat edilemeyen evre 3'te kemoradyoterapi sonrası bir yıl durvalumab verilir.
Metastatik hastalıkta sürücü mutasyonu olmayan hastalarda immünoterapi birinci basamağın parçasıdır. PD-L1 TPS yüzde 50 ve üzerinde tek başına pembrolizumab (KEYNOTE-024) kemoterapi kadar ya da daha etkilidir; PD-L1 düşük ya da negatifse kemoterapi ile pembrolizumab birlikte verilir (KEYNOTE-189). EGFR ya da ALK değişikliği olan hastalarda immünoterapi hedefe yönelik tedaviden önce kullanılmaz; bu hastalarda etkisi düşüktür ve ardışık kullanımda yan etki artar.
İmmünoterapinin etkisi genellikle ilk iki ila üç ay içinde görüntülemede görülür; bazı hastalarda tümör önce büyüyüp sonra küçülebilir. Yan etkileri bağışıklık kaynaklıdır: tiroid bozukluğu, cilt döküntüsü, ishal ya da kolit, pnömonit (akciğer iltihabı) ve karaciğer enzim yükselmesi. Yeni başlayan nefes darlığı ya da öksürük pnömonit açısından aynı gün değerlendirilir. Genel ilkeler immünoterapi sayfasında anlatılır.
Genetik ve Moleküler Değerlendirme
Akciğer kanserinde moleküler değerlendirme büyük ölçüde tümör dokusundaki (somatik) değişikliklere odaklanır; doğuştan taşınan (germline) mutasyonlar bu hastalıkta seyrektir ve yalnızca genç yaşta tanı ya da ailede kümelenme varsa araştırılır. Kapsamlı genomik profilleme (tümör genetik testi) tek seferde EGFR, ALK, ROS1, KRAS, BRAF, MET, RET, HER2 ve NTRK dahil onlarca geni tarar; tek tek test yerine bu yaklaşım hem doku hem zaman tasarrufu sağlar.
Biyopsi dokusu yetersizse ya da yeni biyopsi riskli ise likit biyopsi kullanılır; kanda dolaşan tümör DNA'sında mutasyon bulunursa sonuç tedavi için yeterlidir, bulunmazsa doku biyopsisi yine gerekir. Hedefe yönelik tedavi altında direnç geliştiğinde de likit biyopsi ilk seçenektir; EGFR T790M ya da C797S, MET amplifikasyonu gibi direnç mekanizmaları bu yolla saptanır. Testin süreci ve raporun okunması tümör genetik profillemesi sayfasında açıklanır.
Nadir değişiklikler, birden fazla mutasyonun birlikte bulunduğu olgular ve standart basamakların tükendiği hastalar moleküler tümör kurulunda tartışılır; kurul kılavuz dışı kullanım ya da klinik araştırma seçeneklerini yalnızca değerlendirme konusu olarak ele alır. Test sonucu her zaman tedaviyi değiştirmez; ancak ileri evre adenokarsinomda sonuç bilinmeden başlanan tedavi kılavuz dışıdır.
Sık Sorulan Sorular
Akciğer kanseri tedavisi ne kadar sürer?
Süre evreye göre değişir: erken evrede cerrahi ve dört kür kemoterapi üç ila altı ay içinde tamamlanır; ameliyat çevresinde immünoterapi verilen hastalarda toplam süre yaklaşık bir yıldır. Evre 3'te altı ila yedi haftalık kemoradyoterapi ve ardından bir yıl durvalumab ile süre yaklaşık 14 aydır. Metastatik hastalıkta hedefe yönelik ilaçlar etkili olduğu sürece, immünoterapi genellikle en fazla iki yıl devam eder. Süre tedaviye yanıta ve yan etkilere göre kişiden kişiye değişir.
İmmünoterapi hangi evrede verilir?
İmmünoterapi küçük hücreli dışı akciğer kanserinde evre 2 ve 3'te ameliyat öncesi kemoterapiyle ve ameliyat sonrası tek başına, ameliyat edilemeyen evre 3'te kemoradyoterapi sonrası bir yıl durvalumab olarak, metastatik hastalıkta ise sürücü mutasyon yoksa birinci basamakta tek başına ya da kemoterapiyle birlikte verilir. Küçük hücreli akciğer kanserinde yaygın evrede kemoterapiye eklenir. EGFR ya da ALK değişikliği olan hastalarda hedefe yönelik tedavi önce gelir; immünoterapi bu hastalarda ilk seçenek değildir.
EGFR mutasyonu ne demek?
EGFR, hücre yüzeyinde büyüme sinyali ileten bir proteindir; tümörde bu genin mutasyona uğraması hücreyi sürekli büyümeye iter. Akciğer adenokarsinomlarının yaklaşık yüzde 10 ila 15'inde bulunur ve sigara içmeyenlerde daha sıktır. Mutasyon varsa ağızdan alınan osimertinib metastatik hastalıkta birinci basamak, erken evrede ameliyat sonrası üç yıl koruyucu tedavidir. Bu ilaç kemoterapi ve immünoterapiden önce kullanılır; direnç geliştiğinde yeni biyopsi ya da likit biyopsi ile sonraki adım belirlenir.
Akıllı ilaç mı kemoterapi mi?
Bu seçim biyobelirteç sonucuna göre yapılır: tümörde EGFR, ALK, ROS1, RET, BRAF, MET, KRAS G12C, HER2 ya da NTRK gibi hedeflenebilir bir değişiklik varsa hedefe yönelik tedavi (akıllı ilaç) önce kullanılır; çünkü bu hastalarda kemoterapiden daha etkili ve daha iyi tolere edilir. Böyle bir değişiklik yoksa tedavi immünoterapi ya da kemoterapi ile immünoterapi birlikteliğidir. Akıllı ilaç her hastada işe yaramaz; sonucu bilinmeden seçilmez. İki yöntem ardışık ya da birlikte de kullanılabilir.
Evre 4 akciğer kanseri tedavi edilir mi?
Evet; evre 4 akciğer kanserinde tedavinin amacı hastalığı uzun süre kontrol altında tutmak, belirtileri azaltmak ve yaşam kalitesini korumaktır. Hedefe yönelik tedavi, immünoterapi ve kemoterapi ile bu evrede hastalık yıllarca kontrol altında kalabilir; süre biyobelirteç sonucuna ve tedaviye yanıta göre kişiden kişiye değişir. Az sayıda metastazı olan (oligometastatik) hastalarda ilaç tedavisine radyoterapi ya da cerrahi eklenebilir. Plan muayenede kişiye özel konuşulur.
Sigara içmeyenlerde akciğer kanseri olur mu?
Evet; akciğer kanseri olgularının yaklaşık yüzde 10 ila 20'si hiç sigara içmemiş kişilerde görülür. Bu hastalarda tümör çoğunlukla adenokarsinom tipindedir ve EGFR, ALK, ROS1 ya da RET gibi hedefe yönelik tedaviyle kontrol edilebilen gen değişiklikleri daha sık bulunur. Pasif duman, radon gazı, hava kirliliği, mesleki maruziyet ve ailede akciğer kanseri öyküsü rol oynayabilir. Bu nedenle sigara içmeyen bir hastada moleküler test sonucu gelmeden tedaviye başlanmaz.
Tedavi sırasında nefes darlığı nasıl yönetilir?
Nefes darlığının nedeni önce belirlenir: tümörün hava yolunu daraltması, akciğer zarında sıvı birikmesi, kansızlık, enfeksiyon, pıhtı ya da immünoterapiye bağlı pnömonit farklı tedaviler gerektirir. Sıvı boşaltılabilir, hava yolu darlığına radyoterapi ya da stent uygulanabilir, pnömonitte kortizon verilir. Düşük doz morfin ve solunum egzersizleri belirtiyi azaltır; oksijen yalnızca kandaki oksijen düşükse yararlıdır. Ani başlayan ya da artan nefes darlığı acil servise başvurmayı gerektirir.
İlgili Sayfalar
Akıllı İlaç Tedavisi
Sayfayı Açın
İmmünoterapi
Sayfayı Açın
Kemoterapi
Sayfayı Açın
Tümör Genetik Profillemesi
Sayfayı Açın
Moleküler Tümör Kurulu
Sayfayı Açın
İkinci Görüş
Sayfayı Açın
Tedavi Alanları
Sayfayı AçınKaynaklar ve Kılavuzlar
- Hendriks LE ve ark. Oncogene-addicted metastatic non-small-cell lung cancer: ESMO Clinical Practice Guideline. Ann Oncol 2023;34(4):339-357. Bağlantı
- Hendriks LE ve ark. Non-oncogene-addicted metastatic non-small-cell lung cancer: ESMO Clinical Practice Guideline. Ann Oncol 2023;34(4):358-376. Bağlantı
- Dingemans AMC ve ark. Small-cell lung cancer: ESMO Clinical Practice Guidelines. Ann Oncol 2021;32(7):839-853. Bağlantı
- National Comprehensive Cancer Network. NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology: Non-Small Cell Lung Cancer. Bağlantı
- Rami-Porta R ve ark. The IASLC Lung Cancer Staging Project: proposals for the 9th edition of the TNM classification. J Thorac Oncol 2024;19(7):1007-1027. Bağlantı
- Reck M ve ark. Pembrolizumab versus chemotherapy for PD-L1-positive non-small-cell lung cancer (KEYNOTE-024). N Engl J Med 2016;375:1823-1833. Bağlantı
- Gandhi L ve ark. Pembrolizumab plus chemotherapy in metastatic non-small-cell lung cancer (KEYNOTE-189). N Engl J Med 2018;378:2078-2092. Bağlantı
- Soria JC ve ark. Osimertinib in untreated EGFR-mutated advanced non-small-cell lung cancer (FLAURA). N Engl J Med 2018;378:113-125. Bağlantı
- Wu YL ve ark. Osimertinib in resected EGFR-mutated non-small-cell lung cancer (ADAURA). N Engl J Med 2020;383:1711-1723. Bağlantı
- Antonia SJ ve ark. Durvalumab after chemoradiotherapy in stage III non-small-cell lung cancer (PACIFIC). N Engl J Med 2017;377:1919-1929. Bağlantı
- Forde PM ve ark. Neoadjuvant nivolumab plus chemotherapy in resectable lung cancer (CheckMate 816). N Engl J Med 2022;386:1973-1985. Bağlantı
- Cheng Y ve ark. Durvalumab after chemoradiotherapy in limited-stage small-cell lung cancer (ADRIATIC). N Engl J Med 2024;391:1313-1327. Bağlantı
- International Agency for Research on Cancer (WHO). GLOBOCAN 2022, Global Cancer Observatory. Bağlantı
- T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. Türkiye Kanser İstatistikleri. Bağlantı
- Türk Tıbbi Onkoloji Derneği. Kılavuzlar ve hasta bilgilendirme kaynakları. Bağlantı
- U.S. Food and Drug Administration. Oncology (cancer) / hematologic malignancies approval notifications. Bağlantı