1)Sarkom Nedir?

Sarkomlar; vücudun mezenkimal dokularından yani kemik, kas, yağ, bağ dokusu, damar ve sinir kılıfı gibi destek dokularından gelişen nadir kötü huylu tümörlerdir. Tüm yetişkin kanserlerinin yalnızca %1’ini, çocukluk çağı kanserlerinin ise yaklaşık %15’ini oluştururlar. Histolojik ve moleküler açıdan son derece heterojen bir gruptur; WHO sınıflamasına göre 70’ten fazla alt tipi tanımlanmıştır. 

Sarkomlar temel olarak Yumuşak Doku Sarkomları ve Kemik Sarkomları olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Sarkomlar her yaşta görülebilir. Erişkinlerde yumuşak doku sarkomları daha yaygındır. Çocuk ve gençlerde kemik sarkomları (osteosarkom, Ewing sarkomu) daha sık izlenir.

2)Sarkomların Genel Risk Faktörleri: Sarkomlar çoğunlukla sporadik gelişir ve birçok olguda belirgin bir risk faktörü saptanamaz. Bununla birlikte iyonizan radyasyon maruziyeti, özellikle radyoterapi alanlarında gelişen sekonder sarkomlar açısından en güçlü risk faktörüdür. Kalıtsal kanser yatkınlık sendromları, aile öyküsü, kimyasal maruziyetler, kronik lenfödem, immünsüpresyon, önceki kemoterapi öyküsü ve ileri yaş, bazı sarkom alt tipleriyle ilişkili bulunmuştur.

3) Sarkomların Belirtileri Nelerdir?

Sarkomlar genellikle ağrısız bir şişlik veya kitle şeklinde ortaya çıkar ve bu nedenle erken dönemde fark edilmeyebilir. Zamanla büyüyen, sertleşen ve çevre dokulara yapışık hale gelen kitleler en sık görülen bulgulardandır. Kemik sarkomlarında, özellikle geceleri artan ve istirahatle geçmeyen kemik ağrısı dikkat çekicidir. Tümörün sinir veya damar yapılarına bası yapması durumunda uyuşma, karıncalanma, güçsüzlük veya hareket kısıtlılığı gelişebilir.

Hastalık ileri evreye ulaştığında ise halsizlik, istemsiz kilo kaybı ve genel durum bozukluğu gibi daha sistemik belirtiler görülebilir. Bu tür bulguların varlığında, özellikle giderek büyüyen bir kitle fark edildiğinde, gecikmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulması önemlidir.

4)Sarkomların Moleküler Biyolojisi ve Patogenez

Sarkomların oluşumu ve davranışı, hücrelerdeki çeşitli genetik ve epigenetik değişikliklerle şekillenir. Bazı sarkom alt tiplerinde görülen genetik füzyonlar tümörün oluşumunu başlatan temel mekanizmalardır. TP53, RB1, PTEN ve NF1 gibi tümör baskılayıcı genlerdeki kayıplar ise hücrelerin kontrolsüz şekilde çoğalmasına katkıda bulunur. Bu tümörlerde proliferasyon, hücre döngüsü kontrolü, DNA onarımı ve genomik stabilite, epigenetik düzenleyiciler ve anjiyogenezi etkileyen kompleks bir sinyal ağı söz konusudur.

Hücre büyümesini artıran PI3K/AKT/mTOR ve RAS/RAF/MEK/ERK gibi sinyal yolakları birçok sarkomda aşırı aktiftir. Bazı alt tiplerde epigenetik düzenlemelerdeki bozukluklar tümörün daha agresif davranmasına neden olabilir. Ayrıca VEGF–VEGFR yolunun aşırı çalışması tümörün yeni damar oluşturarak büyümesini kolaylaştırır.

Bu biyolojik değişiklikler birlikte değerlendirildiğinde, her sarkom alt tipinin klinik seyri ve tedaviye verdiği yanıt büyük ölçüde bu moleküler özelliklere bağlıdır.

5)Tanı ve Görüntüleme: Sarkom tanısı; klinik değerlendirme, ileri görüntüleme ve moleküler patoloji kombinasyonu ile konur: 

• MRI: yumuşak doku tümörlerinde altın standart  

• BT: kemik tutulumu ve metastaz için 

• PET/BT: uzak yayılım ve tedavi yanıtı 

• Biyopsi (core needle): doğru histolojik tanı için kritik 

• Patoloji incelemesi: FNCLCC gibi derecelendirme (grading) sistemleri tedavi kararını etkiler

• NGS / FISH / RT-PCR: alt tip tayini ve hedeflenebilir mutasyonlar

6)Sarkomlarda Evreleme: Tümörün lokal yayılımını, lenf nodu tutulumunu ve uzak metastaz varlığını değerlendirmek amacıyla yapılır. Evreleme sürecinde tümörün boyutu, derinliği, histolojik derecesi (grade) ve metastatik durumu birlikte ele alınarak hastalığın prognozu ve tedavi stratejisi belirlenir.

7)Tedavi Yaklaşımları: Sarkom tedavisi; tümörün alt tipi, evresi, anatomik lokalizasyonu, moleküler profili (NGS), derecesi (FNCLCC) ve hastanın genel performansına göre planlanır.

Cerrahi:Sarkomların büyük çoğunluğunda temel tedavi yöntemidir. Mümkün olduğunda geniş, negatif cerrahi sınırlar hedeflenir. Retroperitoneal ve ekstremite sarkomlarında rezeksiyonun kalitesi lokal kontrolü belirler. Biyopsi hattının ameliyatta tümörle birlikte çıkarılması esastır.

Radyoterapi: Yumuşak doku sarkomlarında lokal kontrolü artırmak için önemli bir tedavi yöntemidir. Ekstremite ve derin yerleşimli tümörlerde sık kullanılır. Pre-op veya post-op uygulanabilir. Modern teknikler (IMRT, VMAT, proton tedavisi) ise lokal kontrolü artırır ve morbiditeyi azaltır.

Kemoterapi: Etkisi alt tipe göre değişiklik gösterir. Doksorubisin, ilk basamak standart ajanlardan biridir. Ifosfamid, gemsitabin/dosetaksel, trabektedin, eribulin bazı alt tiplerde etkilidir. Osteosarkom ve Ewing sarkomu gibi kemik sarkomlarında kemoterapi tedavinin temel parçasıdır.

İmmünoterapi: İmmünoterapinin etkinliği alt tipten alt tipe değişmekle birlikte bazı sarkomlarda umut verici sonuçlar bildirilmiştir. PD-1 inhibitörleri (pembrolizumab, nivolumab) seçilmiş alt tiplerde kullanılabilir. Özellikle angiosarkom, TMB yüksek sarkomlar ve belirli inflamatuar fenotipler daha iyi yanıt verebilir.

Hedefe Yönelik Tedaviler: Sarkomların moleküler heterojenitesi nedeniyle hedefe yönelik ajanlar giderek önem kazanmaktadır:

• NTRK inhibitörleri: Larotrectinib, entrectinib (ETV6–NTRK3 veya diğer NTRK füzyonlarında dramatik yanıtlar)

• PDGFR inhibitörleri: İmatinib (özellikle COL1A1–PDGFB füzyonu taşıyan DFSP)

• CDK4 inhibitörleri: Belirli liposarkom alt tiplerinde

• EZH2 inhibitörü (tazemetostat): INI1 kayıplı epithelioid sarkom

• Çoklu TKI’lar (pazopanib, anlotinib), seçilmiş yumuşak doku sarkomlarında etkinlik gösterebilir.

Moleküler Temelli Kişiselleştirilmiş Yaklaşım: NGS temelli analizlerle tümörün genetik imzasının belirlenmesi; tedavi seçimini, klinik çalışma uygunluğunu ve hedeflenebilir yolakları

doğrudan etkiler. Genetik ekibiniz bu aşamada hastaya özel tedavi seçeneklerinin belirlenmesine bilimsel katkı sağlar.

8) Sonuç

Sarkomlar, vücudun kemik ve yumuşak dokularından köken alan, nadir ancak biyolojik açıdan oldukça heterojen tümörlerdir. Farklı alt tiplere sahip olmaları nedeniyle her sarkom hastası için tek tip bir yaklaşım yerine, bireyselleştirilmiş değerlendirme büyük önem taşır. Günümüzde tedavi başarısı; doğru tanı, uygun evreleme, modern görüntüleme yöntemleri ve deneyimli multidisipliner ekiplerin birlikte çalışmasıyla anlamlı şekilde artmıştır.

Kliniğimizde sarkomlara yaklaşımın temelinde, tümörün tipi, yerleşimi, yayılım durumu ve hastanın genel sağlık durumu birlikte değerlendirilir. Gerekli hastalarda moleküler ve genetik testler kullanılarak hedefe yönelik tedavi seçenekleri göz önünde bulundurulur. Cerrahi, radyoterapi, kemoterapi ve seçilmiş durumlarda hedefe yönelik tedaviler, hastaya özel bir planlama ile uygulanır.

Bu bütüncül yaklaşım sayesinde, hem hastalığın kontrol altına alınması hem de hastanın yaşam kalitesinin korunması amaçlanır. Nihai hedefimiz, her hastaya en doğru tanıyı en kısa sürede koyarak, güncel ve kişiye özel tedavi seçenekleriyle güvenli ve etkili bir tedavi süreci sunmaktır.

9) Kaynaklar

1. Damerell V, Pepper MS, Prince S. Molecular mechanisms underpinning sarcomas and implications for current and future therapy. Signal Transduction and Targeted Therapy. 2021;6:246. https://doi.org/10.1038/s41392-021-00647-8

2. Hu X, Deng K, Ye H, Sun Z, Huang W, Sun Y, Yan W. Trends in tumor site-specific survival of bone sarcomas from 1980 to 2018: A Surveillance, Epidemiology and End Results-based study. Cancers. 2021;13(21):5381. https://doi.org/10.3390/cancers13215381

3. Hosseini H, Heydari S, Hushmandi K, Daneshi S, Raesi R. Bone tumors: a systematic review of prevalence, risk determinants, and survival patterns. BMC Cancer. 2025;25(1):321.

4. Heymann D. (Ed.). Bone cancer: bone sarcomas and bone metastases-from bench to bedside. (Yayın yılı: 2021)

5. Weiss AR, Harrison DJ. Soft tissue sarcomas in adolescents and young adults. Journal of Clinical Oncology. 2024;42(6):675–685.

6. Ebrahimpour A, Chehrassan M, Sadighi M, Karimi A, Azizmohammad Looha M, Jafari Kafiabadi M. Soft tissue sarcoma of extremities: descriptive epidemiological analysis according to national population-based study. The Archives of Bone and Joint Surgery. 2022;10(1):67–77. https://doi.org/10.22038/ABJS.2021.53750.2676

7. García-Ortega DY, et al. Epidemiological profile of soft tissue sarcomas of the extremities: incidence, histological subtypes, and primary sites. Journal of Orthopaedics. 2021;25:70–74. https://doi.org/10.1016/j.jor.2021.03.021

8. Soomers V, Husson O, Young R, Desar I, Van der Graaf W. The sarcoma diagnostic interval: a systematic review on length, contributing factors and patient outcomes. ESMO Open. 2020;5:e000592.

9. Vagher J, Mehrhoff CJ, Florou V, et al. Genetic predisposition to sarcoma: what should clinicians know? Current Treatment Options in Oncology. 2024;25:769–786. https://doi.org/10.1007/s11864-024-01192-6

10. Tanaka K, Ozaki T. New TNM classification (AJCC eighth edition) of bone and soft tissue sarcomas: JCOG Bone and Soft Tissue Tumor Study Group. Japanese Journal of Clinical Oncology. 2019;49(2):103–107. https://doi.org/10.1093/jjco/hyy157